شب نوشته ها

2011-11-03T13:11:00.001-07:00

حیرت آور بود، جای خیلی ها را خالی کردم. از عزیزان و از آن ها که نقد هنر می گویند و نقد فرهنگ می نویسند و سخن ها درباب فرهنگ ها دارند. چند سالی بود که دوست محترمی وعده داده بود به پائیز پتورث نقطه ای در جنوب جزیره انگلستان از همان ابتدا، جادوی قرمز و نارنجی خزانی و هزار رنگ آن چشمگیر بود تا زمانی که وارد آن خانه روستائی شدیم.

چه خانه ای رشک بهشت برین، قصری همچون همان ها که در ذهن ما افسانه ای می نماید. قلعه هشربا به قول مولانا. و چندان که بدان پا گذاری تازه عجایبش متجلی می شود. از نمازخانه و دیوارکوب ها و حمام ها و رختشورخانه ها بگذر. شاید بتوان از هیبت آشپزخانه ای گذشت که نشان می دهد از قرن هفدهم، و در عمر نزدیک چهارصد ساله قصر، چه میهمانی ها در آن داده شده، اما نمی توانی از سالن نقاشی نادیده و حیرت ناکرده گذر کنی. این همه تابلو از وان دایک و این همه از ترنر، و این همه از بلیک و رینولدز [که این آخری را کمتر می شناسم].

دوست محترمی که دعوت و راهنمائی از وی بود با اشارات به جا و توقف های از سر تجربه باعث می شد آدم از بهت این همه مجسمه و تابلو بیرون آید. و چشم که مدام ناخواسته در هر مقام دنبال آشنائی می گردد، با دیدن کار بزرگ وان دایک از روبرت شرلی [سفیر شاه عباس] و همسر چرکسی او، در می یابد آن دو تابلو که از یک کلکسیون خصوصی به در آمده و دو سال پیش در نمایشگاه شاه عباس صفوی در موزه بریتانیا بود، برای چه نوشتند می تواند از وان دایک باشد و نیست. این تابلو وان دایک گرچه رنگ هایش بدان روشنی و شفافی نبود اما همان ابریشم لیموئی زردوز بر تن جناب سفیر و همان جبه و کلاه عمامه ای.

در بروشور خواندم این بزرگ ترین مجموعه تابلو و مجسمه جزیره انگلستان است، ساعت ها و چه بسا روزها وقت می خواست دیدن این همه هنر، این همه زیبائی. به گمانم تا قصرهائی مانند این و مجموعه هائی مانند پتورث دیده نشده تصوری از آریستوکراسی و یا فئودالیسم در ذهن ها نیست، به همین تاویل اظهارنظرها در باب سیاست و اقتصاد و فرهنگ جهانی هم محتمل به خطا می شود. یکی از بهترین روزها در این بهره از عمر بود. چنان به چشم خوش گذشت که تا ساعت ها شیرینی این دیدار از خاطر پاک شدنی نبود.

اخلاق حکومت و اخلاق جامعه

2011-09-03T13:36:00.000-07:00

در پاسخ مجله شهروند امروز این هفته درباب نسبت میان اخلاقیت حکومت و جامعه نوشتم:

کودک که بودیم وقت بازی شاه و وزیر، چندان که یکی مان مقرر می شد تا شاه شود و بقیه فرمانبردار وی باشند، اخلاقش عوض می شد، نه فقط آن پارچه را به عنوان شنل به دوش می افکند و دست به کمر می زد و لحن کلامش عوض می شد، بلکه نگاهی از بالا به دیگران می انداخت و فرمان های عجب می داد. هیچ گاه نشد یکی مان شاه شود و بگوید مثلا وزیر یک شعر بخواند، یا جامی آب بیاورد اما تا بخواهی فرمان های عجب بود. این آن را کول کند و دور حوض بگردانند... حسن را برهنه کنند و به کوچه بیندازند... فلانی برود پشت بام و ادای کبوتربازها را در آورد...

این به گمانم الگوی حکومت در جوامع غیرمردم سالار جهان است که اگر ثروتی هم داشته باشند می توان گفت حاکمانشان شبیه شاه بازی ما یا برندگان بلیت های بخت آزمائی می شوند و هوس می کنند به همه خیرات و مبرات کنند و جهان را از گرسنگی و بیماری و فقر نجات دهند. خیال های مضحک به سرشان می زند که بزودی بطلانش آشکار می شود. چنین است که در پایان کار مثل قذافی و صدام و حسنی مبارک دچار افسردگی و پشیمانی می شوند.

در جوامع مردم سالار، حاکم، نخست وزیر یا رییس جمهور نه به حکم قرعه و شانس بلکه بعد از عبور از راهروهای مراکز آموزشی، نهادهای اجتماعی و احزاب برگزیده می شوند و بر اساس نمراتی که در این عبور می گیرند. چنین است که وقت حکومت می دانند با چه محدودیت ها روبرو هستند، می دانند که نخواهند توانست کسی را به بهشت ببرند چه رسد به میلیون ها مردم و چه رسد به جهانیان. چنین است که رویاهایشان تغییر نمی کند و اخلاقشان نیز.
چنین است که در جوامع مردم سالار، اخلاق و زندگی حاکم و مردم چندان متفاوت نیست که مثلا در لیبی تا پریروز بود و در سعودی هم الان هست.

پس پاسخم این است که: حکام چرخشی در جاهائی از دنیا که انتخابات آزاد هست، در اخلاق تفاوتی با مردم ندارند، گیرم مسئولیت هایشان متفاوت است و ناگزیرند تصمیم های نوع دیگری بگیرند. اگر تفاوتی هم باشد مردم چون به این حکام اعتماد دارند تفاوتشان را اخلاقی نمی بینند.

حافظه تاریخی داریم

2011-07-30T06:18:00.000-07:00

در جواب مجله خوب شهروند امروز که پرسیده بود آیا ایرانیان حافظه تاریخی ندارند؟ این چند سطر را نوشتم

در آن جای دنیا که مردم حافظه تاریخی دارند و غرورشان به شخصیت های تاریخی شان وابسته است، اول یک جریان ششصد ساله تحقیق و تتبع ریشه دار وجود دارد و به نظرم با اهمیت تر از آن، یک جریان دیگر. عشق به تاریخ را به مردم روسیه، تولستوی و چخوف و داستایوسکی دادند، بالزاک و هوگو این عشق را در دل مردم فرانسه ریختند، شکسپیر انگلیسی زبان ها را به گذشته پیوند زد. این کتاب های خشک درس تاریخ در مدارس و دانشکده ها، در هیچ جای دنیا مردم را کنجکاو تاریخ خود نکرد چه رسد که عاشق آن کند.

در ایران ما اعتماد السطنه، مخبرالسطنه هدایت، عبدالله مستوفی و در این اواخر ایرج افشار و باستانی پاریزی این اتصال را مایه شدند. شیرین کاری های علی حاتمی و ذبیح الله منصوری تاریخ را در حافظه نسل معاصر نشاند.

مردم ما حافظه تاریخی دارند. همان قدر که دیگر مردم جهان. و بهانه اش را هم دارند. و تازگی ها شوقشان را هم یافته اند و در هر گوشه جهان نساطی هست، یک ایرانی آن جا دنبال مرده ریگ تاریخ خود می گردد، گویا گم کرده ای می جوید.

خیال کرده ای

2011-04-29T05:22:00.000-07:00

برای یک جراحی کوچک دیروز باید بیهوش می شدم.

در یک اتاق از ملبوس لابد میکروبی بیرون خلاص شدم و آماده رفتن به درون فضای استریل، نگفتم پاک عمدا، و در لحظه ای معلوم شد از این جا دیگر باید تنها رفت آتی می ماند در اتاق تنها. برای پنجمین بار کنترل شدم تا بدانند همانم که باندی به نامم روی دستم بسته، آیا همان است که ورقه اول می گوید. یا گواهی بیمارستان یا گواهی پزشک، یا گزارش رادیولوژی. باید به همه سئوال ها جواب می دادم اسم و فامیل و نام تاریخ تولد. در یک جا نام مادر. مهری خانم کجائی. لبخند تا به تکرار پرسش ها رسید از معنا افتاد. اگر رگ هایم مقاومت نمی کرد باید چهار و هجده دقیقه می رفتم. اما این ماده خوش بیهوش کننده راه نمی یافت در تنم. مشکل همیشگی. باید تحمل کرد همیشه با چندبار جست و جو لای رگ ها بالاخره راهی برای عبور به درونم پیدا می شود. اگر نمی شد لابد علامت بی رگی بود. سرانجام باریکه ای پیدا شد و ماده در تن جاری شد. نرفته؛ زیر پای قلبم حالی و هری ریخت پائین، غافلگیر شدم. خواستم بگویم آخ، گفت بشمر. در دلم بود عین همان تشریفات ما شیعیان است. می پرسند نامت را، نام پدرت را . نپرسید مذهبت چیست، نپرسید چه کسی شفاعتت می کند. و صدا محو می شد تا دوباره گفت بشمر. گفتم یک، دو، س..ه و دیگر یادم رفت. بار هستی از دوشم بلند شد آرام. در منتهای جاده نوری می تابید و چهره ای مانند ماهی جونم روبرویم بود. اگر ترسی هم از سفر بود به لبخنده اش تبدیل به شوق شد. رفتم.

در راه از اتاق به آن برزخ کنترل، بگو عبور از پل صراط، دو جیز از دلم گذشت. یکی آلیس بود، با خودم گفتم دیدی آلیس و همزاد را جا گذاشتم کوزه بشکسته تمام نشده ماند. دیگر این که سعی کردم در آستانه را به یاد آورم. یادی اگر بود. فشار که آوردم به مغر. آمد: بوی کافوریان. بیش از این نه
نه ارواح و نه اشباح و نه قدیسان کافورینه به کف

شاید هم کسی در درونم خواند:

رقصان می گذرم از آستانه اجبار. شادمانه و شاکر
صدائی گفت چار یعنی چه. باورش نکردم، یعنی بازگشت را باور نکردم . گفت چهار به چه معناست در زبان مادریت. جدیش نگرفتم، نائی نبود برای پاسخ شاید. باز پرسید: چار. این بار گفتم چهار یعنی ... و یادم افتاد از جائی که رها شده بودم . لبخندی از ذهنم گذشت. با خود گفتم: پس شمرده بودم وان ... تو... ثری ... و قبل از رهائی، چهار را فارسی گفته بودم: چار... چشمانم آرام از هم گشوده شد. روبه رویم ساعتی بود. پنج و سی دقیقه را نشان می داد. یک ساعت و اندی بی وزنی و خیال و از بشمر گذشته بود. بین سه و چهار، بین زبان دلم و زبان دیگر... آرام باری بر می گشت که هنوز سنگین نبود.

از پنجره که نگاه کردم این بید تکان تکان می خورد. یعنی باد می آید؟. آیا امروز آقای غفاری آب داده است بیدم را که حالا قد کشیده و لابد از ساختمان هم بالاترست. اما من که در اتاق خودم نیستم. اگر بودم چرا آنسانسور مرا به طبقه سوم برد. اصلا ما که در کردان آسانسور نداریم. تا رسیدم به اتاق و نگاه نگران اما به تظاهر لبخند زده آتی خانم. اول از همه گفتم دختر این جا که کردان نیست، شفاعت کننده نبود برگشتم. این جا بیمارستانی است نزدیک دهکده ویمبلدون. در دیوار گواهی می دهد که در انتظار عروسی سلطنتی فردا هستند. آن بید هم پشت پنجره نیست خیال کرده ای.

رابین هوود کویر

2011-04-03T09:51:00.000-07:00

کتاب رابین هوود صحرا چند قصه کوتاه مسعود بهنود که به زبان انگلیسی منتشر شده است در آمازون فروخته می شود.
نسخه الکترونیکی ( کیندل ) کتاب هم از امروز در آمازون ارائه شد . کتاب از این هفته در فروشگاه کتاب فردام در خیابان کریمخان تهران و فروشگاه کتاب مثلث در تجریش خیابان دربند و به زودی در کتاب فروش های معتبر کشور عرضه می شود

خواهم بود

2010-11-28T02:40:00.000-08:00

این آخرین شعر بانوی غزل سیمین بهبهانی است. حیف است نخوانیدش . اگر هم خوانده اید باز بخوانید

خواهی نباشم و خواهم بود دور از دیار نخواهم شد
تا "گود" هست، میان دارم اهل کنار، نخواهم شد
یک دشت شعر و سخن دارم حال از هوای وطن دارم
چابک غزال غزل هستم آسان شکار نخواهم شد

من زنده ام به سخن گفتن جوش و خروش و برآشفتن
از سنگ و صخره نیاندیشم سیلم، مهار نخواهم شد
گیسو به حیله چرا پوشم گردآفرید چرا باشم
من آن زنم که به نامردی سوی حصار نخواهم شد
برقم که بعد درخشیدن از من سکوت نمی زیبد
غوغای رعد ز پی دارم فارغ ز کار نخواهم شد

تیری که چشم مرا خسته ست بر کشتنم به خطا جسته ست
"بر پشت زین" ننهادم سر اسفندیار نخواهم شد
گفتم از آنچه که باداباد گر اعتراض و اگر فریاد
"تنها صداست که می ماند" من ماندگار نخواهم شد
در عین پیری و بیماری دستی به یال سمندم هست
مشتاق تاختنم؛ گیرم دیگر سوار نخواهم شد

تلخ چون واقعیت

2010-11-20T14:20:00.000-08:00

در اولین جشنواره فیلم های فارسی در لندن دیشب در مراسم افتتاحیه فیلم کشتزارهای سپید ساخته محمد رسول اف را دیدم. فیلمی کاملا متفاوت. یک سورآلیسم سیاسی . کارگردان مولف که قبلا کاری مستقل از وی ندیده بودم تماشاگران را تمام مدت نمایش فیلم جسباند بر صندلی.

حالا محمد رسول اوف نزدیک ترین کارگردان ایرانی به تارکوفسکی است . حتی نزدیک تر از باشوی بیضائی و کار جوان های دهه هشتاد و نود که به این ژانر علاقه نشان دادند. به جز کیارستمی کسی را نمی بینم که در این سی سال از تاثیر جادوئی تارکوفسکی بیرون مانده باشد.. اما از فیلم که بگذریم حالا می رسیم به قصه و تاثیر این کار هنری بر من بیننده عادی . من مردم .

از دیدگاه من فیلم تلخ است. یک بار دیگر هم جرات کردم و این را نوشتم. وقتی که بهرام بیضائی که تاجی است بر سر سینما و تئاتر ایران، سگ کشی را ساخت و سخت دگرگونم کرد . نوشتم و در یک مصاحبه گفتم معلوم نیست چرا جناب بیضائی از ما مردم عصبانی است. در حالی که باید از جای دیگر خشم گرفته باشد. جرا در کهکشان وی یک نفر خوب نبود، همه فاسد همه تباه همه دزد و هم قاتل . تنها موجود مثبت قصه و فیلم همان است که مورد تجاوز قرار گرفته و تبدیل شده به یک نفرین زده پر شده از نفرت. هیچ گوشه ای از آسمان آبی در سک کشی پیدا نبود..

حالا فیلم خوش ساخت و خوش تدوین آقای رسول اف، با فیلم برداری و سناریوی خوب برایم همان است که سک کشی بود. می پرسم کارگردان عزیز و قوی دست چرا به نظر می رسد از ما که مردمیم عصبانی است. می خواهی بگوئی خطا کردیم و سی سال اشک ها در اشکدان جمع شد برای ... وای و شرم بر ما

این میزان خشم در فیلم کشتزارهای سپید رسول اف، فقط کم داشت که پسرک وقتی به اشکدان دست یافت در آن ادرار می کرد و فیلم آخرسر با مصرف همان نه اشک که ادرار ، پایان می گرفت. تلخ تر می شد اما دست کم می گفتیم امیدی هم کاشته به مقاومتی، و راهی هم نشان داده است. وگرنه حالا فیلم تلخ پیامش این است که به این بخت شور مبتلائیم و هیچ راه گریزی نیست. فریدونی نیست کاش اسکندری پیدا شود. گاه احساس می کردم که آدم های حاضر در سالن سینما آپولو لندن بیخودی می خندیدند. از وحشت بود. می خندیدند تا نفرتشان را بپوشانند.

از این زاویه فیلم برایم سنگین بود، یعنی با اعتقاداتم در تعارض افتاد. ورنه همان که نوشتم فیلم کشتزارهای سپید از همه نظر فیلم ماندگاری است.

فخرالسادات

2010-11-02T05:51:00.000-07:00

این هم چکیده ای از یک قصه . برگی دیگر از دفتر آبی

گفت خب جانم می خواستی کتاب منو بخوونی.

ابرو لنگه به لنگه انداخت و گفت خیلی خوب باز يک نم بارون زد، گل باقالی هم به هوس افتاد نفش قناری بازی کند، بازیتونو بکنین.

سرهنگ همان طور که تاس را لای انگشتانش می چرخاند گفت حالا سر چی هس. فخرسادات تکانی به خودش داد و گفت حیف که با خودم عهد کردم شرط بندی نکنم معصيت داره وگرنه همون کار حضرت شمس را می کردم و با قپه و يراق می فرستادمتون محله جهودها که شراب بخرین.

سرهنگ باز تاس ها را لای انگشتاش چرخاند انگار که می خواست شیره تاس ها را بکشد و مغرور گفت به قول ناپلئون... فخرسادات جمله او را تمام کرد ... بله به قول همان ناپلئون تا وقتی دود از آشپزخانه دشمن به هواست پيروزی را جشن نگیر.

سرهنگ گفت ديگر کارتان به جائی رسیده که به جای آن نابغه نظامی هم جمله صادر می فرمائید. فخرسادات فورا گذاشت تو دستش که گفت من نابغه را یک دستی می کشانم به واترلو.

سرهنگ همان طور که تاس را روی تخته رها می کرد گفت ذاتت انگلیسی یه .و تاس که روی صفحه تخته نرد نشست جمله اش ناتمام ماند. چرخی زد و با دو تا دو نشست. سرهنگ اول قبول نکرد ولی چندان که لبخند موذیانه فخرسادات را دید که لای چادر نماز هم معلوم بود، دستی به ران خود کوفت و گفت ای ناکس تاس ای نامرد تاس. نه می خوام خودتون قضاوت کنین حالا موقع جفت دو بود. فقط همین نجاتت می داد خانوم گير کرده بودی . راه پس و پیش نداشتی.

فخرسادات دامن چادرش را جمع کرد و گفت حالا من جکار کنم که ناپلئون یادتان نداد جلوجلو کرکری نخوونین. قربان اون درس هائی برم که تو خواب خوندی تاريخ جنگ های نابغه نظامی. چکار کنم همه اش حواست به خیابان شاپور بود و بالاخره هم با پارتی بازی سرهنگت کردن. این آخری را آهسته گفت که جز خودشان کسی نشنود.

نازی از تو پنج دری داد زد مثل این که امشب تا ناپلئون را نبرن سن موریتس شام نداریم. سرهنگ داد زد تو دیگر جوجه نمی خواد ادا ایشون را در بیاری . خودش به اندازه اون نلسون شل حقه بازی بلده و به اندازه ملک الشعرای انگلیس زبان داره و قصه بلده . فخرسادات آهسته گفت ناسلامتی خانم سرهنگم. و بلند خطاب به دخترش گفت جونم هیچی نگو کشتی هاشون به گل نشسته الان اوقات ندارن امپراتور. و تاس با دو تا شش از لای انگشتان سفيد و باريکشش پرکشید و پیش از آن که روی تخته بنشیند فخرسادات بلند شده بود. چادر نماز سفیدش را پيچيد به خودش و نگذاشت سرهنگ دیگر حرفی بزند صدا زد حسن عمو سفره را بنداز، جناب سرهنگ گشته شونه. و این را به طعنه گفت.

سرهنگ زير لبی غر زد: من اگر شانس شما را داشتم، الان پتل پورت را فتح کرده بودم .
و حسن ختام تخته بازی شبانه شد ملاحت فخرسادات که همان طور که داشت سفره را می چید گفت: عوضش تا بخواهی من شانس داشتم که سایه یک کس بالا سرم است که همه عالم حسرتش را می خورند. این یا از خیراتی که بابام می کرد یا دعاهای مادرم.

سرهنگ که داشت تخته را جمع می کرد گفت خدا رحمتشان کند. فخرسادات نالید خدا رحمت کند جناب یاور را.

پدر شوهرش را از روز اول جناب یاور خطاب می کرد.

[]
و این یک شب بود مثل همه شب ها، چه تفاوت داشت که در نهاوند بودند و اسدالله خان روی شانه اش دو تا ستاره نحیف بود یا در رضائیه فرمانده، نازی و محسن متولد شده بودند یا فخر سادات شکمش بالا بود. زمستان بود و پایه کرسی بودند یا تابستان بود و روی تخت شیرازی در حیاط نقلی خانه پدری فخرسادات.

شب هائی هم که سرهنگ ماموریت بود و نبود، فخرسادات خونه شاگردی، همسایه ای، فامیلی را می نشاند به گفتن نقل خوبی های سرهنگ. می گفت خداوند عالم تو خلقت این مرد بدی نگذاشته، انگار وقتی ماه منیر خانم ایشان را حامله بود شیطان رفته بود مرخصی. یک حرف درشت، یک ظلم، یک بدگوئی، یک ترک اولی در عمر نکرده است. خدایا تو شاهدی... و وقتی این ها را می گفت. همه وجودش در کلمه بود. و کلمه همه وجود او بود.

[] []
در همه آن همه سال فقط یک بار دل فخرسادات تکان خورد، یعنی لرزید، فقط یک بار. حکایت داشت.

اوج ماجرای نفت بود. فخرسادات از زبان برادرها و زن برادرهایش که هر دو توده ای شده بودند می شنید دکتر مصدق عامل آمریکائی هاست، از زبان پدر و خواهرهایش می شنید که توده ای ها می خواهند مملکت را بفروشند به روس ها، شاه و سید ضیا می خواهند مملکت را اجاره بدهند به انگلیس ها، فقط یک مرد هست اون هم مصدق. دلش شور می زد. یک جورهائی فکر می کرد این وضعیت ممکن است به زندگی آن ها ضربه ای بزند. گاهی که در خیابان ها شلوغی بود به خودش می گفت الان کجاست، تفنگ در نکنند بخورد به او. از بعد از ظهر زود حیاط نقلی را آب می پاشید

همان زمان ها بود که فهمید از تیر خوردن به آدم و نقش شدن وسط خیابان هم مصیبتی بدتر هست، آن هم وقتی است که همسایه ات برسد در را سخت بگوبد و خودش را بیندازد وسط حیاط و فریاد بزن فخرالسادات خانم شوهرت پسرم را کشت. فخرالسادات در عمرش تندتر از این حرفی نزده بود که زد. فریاد زد خفه شو. و سرش را گذاشت روی دامن محتشم خانم همسایه شان و شروع کرد به گریه کردن برای نوجوانش.

آیا می توانم ...؟

2010-10-31T11:17:00.000-07:00

در حقیقت دارم از خجالت در می آیم. خیلی وقت است که در این جا ننوشته ام. چه فایده دارد که دلیل بیاورم. شما از من حجت نخواسته اید که. پس به جای هر چه رفتم به سراغ دفتر آبی و تکه ای دستگیرم شد. خط نازک قصه ای شاید. . بالایش نوشته بعد چهل سال.

آيا می توانم...

گفت "می تونم دوستت داشته باشم" و منتظر پاسخ دخترک ماند. دخترک نگاهی از بالای چشم به او کرد و همان طور که سرش را پائین انداخته بود کتاب هایش را زير بغل زد و دوید. چنان دويد که منگوله سرخ رنگ کلاهش به شاخه ای از بوته گلخارک کنار راه چشمه گير کرد و ماند. نفهميد و رفت.

مرد گفت "من می تونم شمارو دوست داشته باشم" اين پرسید. در جواب خود نگاهی ديد به خود دوخته، و سايه لبخندی دید که بر لب هایش اوفتاده. ديد او دست هایش را به هم ماليد و پرواز کرد به سمت اتوبوس و سوار شد. منتظر ماند تا از پنجره اتوبوس نگاهش کند که کرد. اتوبوس رفت و در مه غليط پائيزی گم شد.

بوی برگ های سوخته در رهگذر جنگل پيچيده لای مه رقيقی که محيط را اثيری می کرد. پرسيد "می تونم دوستت داشته باشم آيا". زن نگاهی به خورشید کرد که تلاش می کرد تا از لای ابرها خودی بنماياند بی رمق. و بر آن خيره ماند. انگار چيزی در خاطرش گذشت که با انگشت گوشه چشم هاي خود پاک کرد.

پرسید "می تونم، می تونم آیا می تونم دوستت داشته باشم" و باز هم خيره منتظر پاسخی ماند.زن فقط آهی کشيد و کتابش را بست و از نيمکت بلند شد. کتاب زير بغل گذاشت و لنگ لنگان رفت. آفتاب پائيزی پهن شده بود بر رهگذر باريک جنگل. مرد آرام مسير او را دنبال کرد. به همان خانه رسيد که از بامش دودی نازک به آسمان آبی می رفت. به خانه ای که می شناخت.

بین هر کدام از این سئوال ها و سکوت ها، ده سال گذشته بود. هر بار آمد و روی همان نيمکت نزديک مدرسه شان نشست، هر بار در چهارمين روز از پائيز. و باز پرسيد. همان را پرسید. اينک ديگر آن جوانک نبود، موهایش خاکستری، چهره اش با رد پای گذر ساليان. از دورها آمد. ولی رساند خود را. باید می رسید به قراری که از چهارده سالگی با خود داشت. چهل سال پس از اولين بار. همیشه در چهارمین روز پائیز.

"می پرسم می توانم دوستت داشته باشم" اين را با صدای بلند گفت اين بار، اما آرام و بی شتاب. انگار با باران سخن می گفت که بر سرو رويش می ريخت و داشت از کنار گردنش عبور می کرد. یکریز می بارید و او عين خيالش نبود. کسی نبود این بار. به هیچ کس گفت. رو به آسمان گفت. بی آن که کسی بر نيمکت نشسته باشد گفت. گفت و نشست. گفت و شکست و نشست. آن قدر نشست که شب سايه خود را بر جنگل و درخت و نيمکت انداخت. پس خط نگاه آخرين بار را گرفت و از راه کوره باريک جنگلی گذشت و کنار خاربن ها گذشت. ايستاد روبروی خانه ای که دودکشش بالا می رفت اما دودی از آن برنمی خاست. ایستاد آن قدر که در سایه هر درخت برق نگاه گرگی دید.

آنگاه برگشت و راه باريک کنار جنگل را رفت تا گورستان. بی نشان و رهنما رفت. رفت تا بر بالای سنگی ايستاد. بر بالای آخرين و تازه ترين سنگ گورستان. آن قدر سنگ را نگاه کرد که نگاهش کوبیده شد به گور. پس آن گاه فریاد زد زیر باران "می توانم دوستت داشته باشم". اين بار جمله اش سئوالی نبود. گلايه ای بود در صدایش و در سئوالش شايد.
اول بار بود که جوابی آمد. يکی می گفت "جوابت دادم هر بار، نشنيدی". می پرسيد نشنيدی. "مرد فرياد زد "چرا شنيدم، هر بار شنيدم. هر بار شنيدم.

پس آن گاه خم شد. منگوله سرخ را از بغل به در آورد و بر سنگ نهاد و بر آن بوسه ای زد که چهل سال در حسرتش گذشته بود. اين بار با تاکيد گفت، بی هيچ نگرانی گفت، بی سکته و بی لکنت گفت، بلند و با اشگ گفت: "دوستت دارم". و خیال کرد که صورتش را نهاده است بر کف دست مهربانی. دست همان که فقط یک بار، در کودکی، دیده بودش. دخترکی با کلاه منگوله دار سرخ.

لذتی که آسان به دست نیامد

2010-09-16T18:20:00.000-07:00

کپی برابر اصل را رفتم با آتی و خزر دیدم. این فیلم شاهدی تازه بر توانائی کیارستمی است در فیلمسازی، و ایستائی اوست در قله ای که زمانی است بدان رسیده. به نظر من اقبال به این فیلم ساده و صمیمی پاداش صبر و ثبات او در راهی است که سی و اندی سال است بر آن پا می فشارد. فیلم در تمام معیارهای زیباشناختی زیباست. چشم نوازست و البته که روح نواز. ابتدا قصه ای که آرام آرام پوست کنده می شود تماشاگر را خوش و شیرین می آید، بعد آن چه در دوربین می نشیند و سینما می شود. و فیلمی چشم و دلنواز می سازد.

زنی که صاحب یک گالری عتیقه است خود را سر راه نویسنده ای انگلیسی قرار می دهد که برای دریافت جایزه ای به فلورانس آمده. فردای آن روز زن، نویسنده صاحب نام را برای گشت به توسکانی می برد، زنی که همان اول فیلم کشف می شود که بیوه است و پسری را به تنهائی بزرگ می کند، در آغاز گشت، در یک دیالوگ طولانی – اما نه خسته کننده بلکه شیرین که تماشاگران را بارها به خنده هم وامی دارد – با نویسنده انگلیسی همذاتی می گیرد. و در گفتگوئی روشنفکرانه که بیانی نه چندان پیچیده می گیرد، یک جا پای تعبیری ایرانی به میان می آمد، همان جاست که زن توصیه به تساهل می کند و مرد نویسنده را بر حذر می دارد از سخت گیری بر آن چه نیازی به سخت گیری ندارد. گفتگو از باغ بی برگی است. , باغ بی رنگی یادگار همان است که بیست سال از رفتنش می گذرد. اخوان

گو برويد, يا نرويد, هر چه در هر جا كه خواهد, يا نمي خواهد.
باغبان و رهگذاري نيست.
باغ نوميدان,
چشم در راه بهاري نيست.

باغ بي برگي
خنده اش خونيست اشك آميز.
جاودان بر اسب يال افشان زردش مي چمد در آن
پادشاه فصل ها, پائيز.

اما پیچ اصلی قصه زمانی شکل می گیرد که در کافه ای در مقصد، زن کافه دار، آن دو را زن و شوهر می پندارد، پس از او زن روایت خود را به همان پندار جلو می برد و این مرد است که مقاومت می کند تا...

زن، در سکانس آخر فیلم، همان طور که روی تخت دراز کشیده، با جمله ای از مرد به مقصود می رسد. کپی برابر اصل می شود. زن به مقصود رسیده سرش را می گذارد روی بالش نرم. پس بی آن که فیلم ملودرام باشد می بینی اشک در چشمانت جمع آمده است. هم کیارستمی به مقصود رسیده و هم زن، هم ژولیت پینوش که نقشش مرکز و نقطه کانونی قصه است.

به باورم کاری که کیارستمی کرده است در کپی برابر اصل، دو برجستگی دارد که به موازات هم می روند و برتری دادن یکی بر دیگری شاید در لحظاتی از فیلم ممکن باشد اما در نهایت دشوارست. دشوارست گفتن این که قصه زیباترست یا ساخت فیلم.. قصه ای که در یک سطر بیان شدنی است اما بیشتر از قصه های پرشاخ و پر برگ کار دارد، صیقل باید بخورد، ورز بیاید و پخته شود. قصه ای که با سه زبان جلو می رود. فرانسه انگلیسی و ایتالیائی. کیارستمی سال هاست برای بینندگان سینما جای تردید باقی نگذاشته که باهوش است و در دیدن دنیا عینکی دارد مخصوص به خود. اما با این همه فیلم برای تماشاگران تکان دهنده هست.

کپی برابر اصل، اول به نظر می رسد که از دیگر فیلم های کیارستمی [به جز اولین فیلم بلند وی: گزارش] متفاوت است، چرا که مبتنی بر واقعیتی بیرونی نیست، داستانی نوشته شده و با بازی یک هنرپیشه حرفه ای شکل گرفته، اما به گمانم امضای کیارستمی را پای خود دارد. به فیلم دیگری و دیگران شبیه نیست. اصلا به گونه ای همان گزارش است، گیرم سازنده اش سی سال پخته تر شده و بعد از سی و اندی سال، نگاهش درونی تر و روان تر شده. سینماشناسان در سی سال اخیر کیارستمی را به واقع گرائی شاهکارهای تخسین شده اش خانه دوست کجاست، شیرین، ده، آ ب ث آفریقا، کلوز آپ، زندگی و دیگرهیچ، زیر درختان زیتون می شناسند و مدت ها بود در انتظار بودند که وی فیلم بلند داستانی اش را بسازد. و نشان دهد که بیرون از جشنواره های سینما، در برابر گیشه هم تواناست. به باور به این مقصود رسیدیم.

کجا دیدیم
دیدن فیلم یک ایرانی، آن هم عباس کیارستمی در یک سالن عمومی سینما در لندن، بی خودی، لذتی مضاعف دارد. این نه سالن فستیوالی است که گروهی نخبه و هنرشناس بدان سر زده باشند، بله یک سالن عمومی است و افراد می آیند – بیشتری فرانسوی بودند – بلبت می خرند و می نشینند به تماشا.

سالن سینمای فولام را هرگز چنین پرندیده بودم. حال آن که فیلم های گزیده و معمولا فرانسوی را در این جا دیده ایم، و فیلم هائی مانند روزنوشته های موتورسیکلت سوار از زندگی چه گوارا و عشق سال های وبائی مارکز را. هیچ یک از آن ها جمعیتی را جذب نکرده بود که کپی برابر اصل کیارستمی. و این جمعیت برای من بیننده ایرانی خود لذتی مضاعف در پی دارد. فخری است که آسان به دست نیامده است.

از نرودا

2010-09-03T08:24:00.000-07:00

این ده شعر است از کتاب راستی چرا از شعرهای پابلو نرودا که احمد پوری به خوبی و پیراستگی ترجمه کرده و چه روان و چه خوب.

باور نداري جمازه ها

مهتاب در كوهان دارند؟

2

اگر رنگ زرد تمام شود

با چه نان بپزيم؟

3

كدام دشوارتر است

پاشيدن بذر يا درو كردن محصول؟

4

هندوانه به چه مي خندد

وقتي خنجر به گلويش مي نهند؟

5

چرا پنجشنبه وسوسه نمي شود

پس از جمعه بيايد؟

6

در اين سپيده دم بايد

از ميان دريا و آسمان يكي را انتخاب كنم؟

7

چه كسي مي تواند دريا را متقاعد كند

كه عاقل باشد؟

8

آيا اقيانوس باد ها هم

جزيره و درخت دارند؟

9

پرتقال ها بر درخت

آفتاب را چگونه تقسيم مي كنند؟

10

چرا ياد نمي دهند هلي كوپتر ها

از پستان آفتاب عسل بمكند؟

شعری از برشت

2010-08-03T19:17:00.000-07:00

شاید خوانده باشید و شاید ده ها بار. اما باز هم بخوانید و ببنید آدمی مانند برتولت برشت به سادگی بزرگ نمی شود چون چشمی دارد که دورها و دیرها را می بیند. اگر از درد می گوید درد حقیر امروزی نیست.

دختر كوچولوی صاحبخانه از آقاي كي پرسيد:

اگر كوسه ها آدم بودند، با ماهي هاي كوچولو مهربانتر ميشدند؟

آقای كي گفت : البته ! اگر كوسه ها آدم بودند،

توی دريا براي ماهيها جعبه های محكمي ميساختند،

همه جور خوراكي توی آن ميگذاشتند،

مواظب بودند كه هميشه پر آب باشد.

هوای بهداشت ماهی های كوچولو را هم داشتند.

برای آنكه هيچوقت دل ماهي كوچولو نگيرد،

گاهگاه مهماني های بزرگ بر پا ميكردند،

چون كه گوشت ماهي شاد از ماهي دلگير لذيذتر است !

برای ماهی ها مدرسه ميساختند

وبه آنها ياد ميدادند

كه چه جوری به طرف دهان كوسه شنا كنند

درس اصلي ماهيها اخلاق بود

به آنها مي قبولاندند

كه زيبا ترين و باشكوه ترين كار برای يك ماهي اين است

كه خودش را در نهايت خوشوقتي تقديم يك كوسه كند

به ماهی كوچولو ياد ميدادند كه چطور به كوسه ها معتقد باشند

و چه جوری خود را برای يك آينده زيبا مهيا كنند

آينده يی كه فقط از راه اطاعت به دست ميآييد

اگر كوسه ها ادم بودند،

در قلمروشان البته هنر هم وجود داشت:

از دندان كوسه تصاوير زيبا و رنگارنگي مي كشيدند،

ته دريا نمايشنامه به روی صحنه ميآوردند كه در آن ماهي كوچولو های قهرمان

شاد و شنگول به دهان كوسه ها شيرجه ميرفتند.

همراه نمايش، آهنگهاي محسور كننده يی هم مينواختند كه بي اختيار

ماهيهای كوچولو را به طرف دهان كوسه ها ميكشاند.

در آنجا بي ترديد مذهبی هم وجود داشت

كه به ماهيها می آموخت

زندگي واقعي در شكم كوسه ها آغاز ميشود

هر روز

2010-07-07T04:21:00.001-07:00

آيا شده است هيچ

آيا شده است هيچ
مهتاب را به دست بگيری
بستانی از سپيده تمنای روز را
عکسی بگيری دست به گردن
با حس
هم در لحظه عطر اقاقی را
در واژه ای ببينی

هر روز اينچنينم
هر روز

به یاد آن که یار بود

2010-05-23T14:57:00.000-07:00

از آن لحظه که پیامی رسید که خبر را داد از خودم پرسیده ام آیا من باید چیزی بنویسم. آیا من باید هیچ ننویسم. آیا وقتی می نویسم باید به نادر و مریم تسلیت بگویم. همین. آیا باید از این حرف های عادی بزنم که می زنند وقتی صاحب نامی می میرد. آیا معصومه سیحون یک نقاش برجسته بود، این طور که نوشته اند در این دو روز که از مرگش می گذرد. آیا معصومه هنرش این بود که گالری دار بود مثل خیلی های دیگر که گالری دار بودند و هستند. آیا او هنرش این بود که می شناخت کار خوب را و بعد بلد بود آن را بخرد، خوب بفروشد و درصدی بگیرد.

برای همین سه روز است هیچ ننوشته ام درباره کسی که یک دو ماهی هست که با خبر از احوالش، خیالش لحظه ای از سرم بیرون نمی رود. معصومه سیحون، زنی که هیچ از روزگار کم نگذاشت. اگر شیر بود او بود و اگر شیرانه زیست همو زیست . و باید تسلیت بگویم به همه نقاشان که گذارشان به دباغخانه او افتاده بود و بعد ها فهمیده بودند پوست کندن معصومه چقدر به جا بود. خیلی ها دیر در می یافتند سخت گیری و رک گوئی و بی ریائیش چقدر مهربانانه است، و چقدر مفید. با آن زبان بی پروا.
از کجا حکایت کنم. از رنجی که برده بود برای مافی، بی آن که خط بشناسد می دانست رضا چقدر بزرگ و غنیمت است. کارگاهی که برایش درست کرد و تا همیشه آن اپارتمان را می گفت مال رضاست، و این دومین غمش بود بعد سهراب. حالا نه رضا مافی هست، نه سهراب سپهری، نه علی حاتمی که چه می کردند وقتی می افتادند با معصومه به متلک پراکنی و مشاعره طنز و لغز. و حالا معصومه هم رفته است و ما مانده ایم آخرین شاهدان یک نسل جان در هنر نهاده.

در کاشان
از اول روزی بگویم که با آن ماشین کورسی اش رفتیم به کاشان. از آن خوش روزگاران که شوق در دل ها و امید در جان ها و او چادر به سر می رفت تا به خواتین بیوت مراجع نقاشی بیاموزد و دیدن یادشان بدهد. از روزی که راهبر انقلاب را دیده بود و هی می خواست به تصویرش بکشد که هرگز هم نکشید. از آن وقتی که مرا از چنگال محتسبان به در برد و در زیرزمینم جا داد. از شبی که از بلندای کی کلاب پرید و پایش ورم کرد تا مبادا یکی به دست کارشناسان اعدام بیفتد. باید همکلاسانش، همه حاضران در بی ینال دوم، حسین و مهتاب، بهروز و فریبرز، واحه و هومن و جوان ترها که دیگر من نبوده ام تا ببینم سر در هم آرند و برایش بگریند که زندگی را آدمی وار سپری کرد. و با همان زبان تند و بی پروا که او داشت به هم بگویند همه روزی زرتشان در می رود این که بی تابی ندارد. به مهرداد بگویم که همین سال ها رفت تا تابلویی از او بخرد و دید که حتی بعد از عمل قلب هم چه زبان تند اغواگری دارد.
سهراب تکیده بود و نه بر پا، مانند سایه ای روی دیوار گلی خانه افتاده بود. با خواست های بی نهایت، مغشوش و مشوش. من فقط ناظر و مبهوت نشسته بودم در حیاط و با سهراب قصه می گفتم، و از زیر چشم مبهوت سرعت و توانائی کسی که نرسیده دستکشی به دست کرده بود، و صدایش می آمد که مادرانه غر می زد و در آن شلوغی و به هم ریختگی مراقب بود چیزی مخالف میل سهراب دور ریخته نشود. خوب می دانست چه ربطی است بین شاعر و اشیای گاه بیخودی و چه خوب می دانست کدام خرده پاره است که سهراب را به خاطره هایش بسته. سرانجام کیسه بزرگی فراهم آمد، پر از آثار و باقیات سهراب سپهری در یک هفته. تازه آمد نشست. و نوبت بررسی قرص های سهراب بود که همه را نوشته بود و در شیشه های جدا گذاشته بود و روی هر کدام مشخص کرده بود. سهراب می خندید که می خواهد مرا آدم کند آدم بشو نیستم. و خودش را برای او لوس می کرد. و گاه آزارش هم می داد. مثل وقتی بوم هایش را پاره می کرد
- نمی گی چرا اونو پاره کردم یعنی دریدم یعنی جر دادم
- نه نمی گم مگه شعرهایت را دور نمی ریزی این هم مثل اونا
و در این حال سهراب با چشمان شیطان وار از هم گشوده، خیره شده بود ببیند به پاره های بوم و کاغذهای بزرگ دانمارکی هیچ نگاه می کند، هیچ خبره می شود، هیچ ابراز تاسف می کند. اما نه. دریغ از نگاهی. همه را ریز ریز کرد و در کیسه ای ریخت و گذاشت کنار دیگر دور ریختنی ها. حالا سهراب انگولک می کرد:
- هیچ حیفت نمی آید که این آثار ماندگار هنر جهان را دور بریزی و پاره کنی
- رافائل کاشی به من بگو چرا سه تا از قرص قرمز ها را نخوردی
- خوردم
- نخوردی
- خوردم به جان تو
- قسم می خوری که باور کنم، بگو جان لک لک ها، چرا از من مایه می گذاری
و موقع آمدن التماس. و یک لیست بلندبالا از سفارش ها برای هفته بعد، می گفت همه را می آورم اما قول بده قرص هایت را بخوری. قول بده این آقای دکتر که می آید امپول هایت را بزنی. باز هم لاغر شده ای. تو که نمی خواهی بروی دوباره بیمارستان ...
و در راه هی می زد روی ران هایش و تکرار می کرد می میره... می میره... هیچ مراقب خودش نیست.

در حضور داد می زد و متلک می گفت اما در نهان می گریست.و روزی که وانمود کردم گرفتار شده ام و نیستم هم همین طور بود یک باره شکست و نشست.

سهراب رفت
و در همین حال بود که خبر رسید سهراب رفت. تدارک مراسم را داده بود و فرمان که من شعر بخوانم آن جا در چناران، که خبرهائی رسید از تدارک انقلاب زده ها که می گفتند سهراب بی درد بوده است. شب به ذهنش زد بهترست صدای پای آب ضبط شود. تا نزدیک های صبح ماند تا صدای پای آب را خواندم در دکان زنده یاد زال زاده که دستگاه ضبط و تکثیر داشت. و صبح چندان که صدا برخاست و در چنارهای مالوف سهراب پیچید عده ای حزبی رسیدند گمراه و شادمان از پیروزی در انقلاب که علیه سهراب می گفتند و به حاضران ناسزا بار می کردند و معصومه رفته بود تنهائی به میانشان پاسخ می داد و داد می زد. فحششان را فحش می داد، استدلالشان را رد می کرد و سرانجام هم با کمک آقای چناران موفق شد که همان که می خواست انجام شود و از بلندگوی محل ضبط شده دیشب پخش:

اهل کاشانم روزگارم بد نیست... تمام که شد دیدم روی زمین نشسته خاکی. داغدار رفتن کسی که آن همه برایش دل سوزانده بود.
وقتی امواج انقلاب بالا گرفته بود. معصومه یا چنان که بچه های محل صدایش می کردند خانم سیحون شده بود انقلابی و همراه مردم. شام درست می کرد برای بچه های قیطریه. دختر و پسرهای انقلابی محله با او بیش از پدر و مادرهایشان محرم بودند. دیگ های بزرگ از کجا پیدا شده بود و این همه آشپز از کجا یافته بود و گونی گونی برنج و آرد از کجا می رسید. دمی آرام نداشت. و دسته ای درست کرده بود از نقاش و هنرپیشه و فیلمساز و موسقیدان، تپه قیطریه و آقای غفاری. در آن عرصات فراموشش نمی شد که هنرمند است چنان که زنی رسید صد تا مقنعه دوخته بود. گفت اگر این ها را زرد لیموئی درست کنی فردا دویست تایش را می خریم.

در آن عرصات روزهای منتهی به انقلاب و بعد از انقلاب، فریادرس او بود. نیمه های شب زنگ خانه اش صدا می کرد، می دوید که مادر بیدار نشود. یکی از بچه ها بود که کاری داشت و چیزی می خواست. و صبح از بامدادان سر در پی کار این و آن، هم در این احوال لوله چرمیش به کنار دست و در آن حلقه های زیبا و انگشتری های طراحی شده خوش ساخت برای آنان که طالب بودند. و عقب ماشین گلیمی بی بی باف برای کسی که خواسته بود، روی صندلی عقب دو تا تابلوی عربشاهی اویسی زنده رودی یا سهراب.

جانش با نقاشی و سلیقه همدم بود. جهان را زیبا می خواست و زیبا می دید. هیچ نمی دانم گالری داران جهان آیا همگی برای نقاشان چنین دایه اند و مهربان، چنین مراقب اند و مدافع. اما نیک می دانم آدمی را دو طبقه از خانه قدیمی آقای خاکدان چهره دوست داشتنی سینما بالا می برد تا ببنی که پسر جوان و خجالتی این آقای خاکدان چه کرده است با مداد، و وقتی که شروع می کرد به تشریح و تشویق تا خریدار تابلوئی شوی، چه هنرمندانه بود با تمام جان.
هنوز یک نگفته ام از هزاران معصومه سیحون. رفته است حالا نزدیک خانه من در بهشت سکینه کردان غنوده. با صدای خش دار و ته لهجه ای از شمال دریائی. او که امید می پراکند و نمی توان گفت که زندگی برایش هموار بود. هموار کرد زندگی را. به قلدری هم هموار کرد. دست زندگی را گرفت و کشید دنبال خودش. یک زن کامل بود، سر در مقابل هیچ کس خم نکرد، حتی زندان هم خمش نکرد. نشکستش. یادش عزیر هست عزیرتر باد.

شعر رومی

2010-02-24T10:24:00.001-08:00

به یادت، چه برفی

2010-01-22T10:04:00.000-08:00

گرچه سردست جائی که وطن نیست و در بیدرکجای عالم وقتی غریبان با هم جمع می آیند گویا یاد غریبی شان افزون می شود و بستگی شان به آن فرهنگ و بوم فزون تر، اما در همین زمهریر گاه به افسون مهربانی و مهربانان لحظه ها و شب های خوش هم دست می دهد. تا نگوئی زمین بی حجت مهر می ماند.

پریشب بانوی مهربان مهری کاشانی که خود شعر می گوید و قصه نوشته به شیرینی، گردهم آئی ماهانه اش را مناسبت داده بود برای شهران طبری. شهران روزنامه نگار و درس خوانده سیاست. از تبار خوبان. از آن جمله کسان که خوب های آدمی را کشف و استخراج می کند. شب او بود.
باید از خود می گفت. شهران که برنامه ساز خوبی است در رادیو و سخندان و خبرنگار متبحری است دیدم که لنگ می زد در تعریف خود. همه خوبان همین گونه اند. وصفشان باید گفته آید بر زبان دیگران. اما در عین حال که شرح حال می گفت شهران، گوشه ای یافته بود و شرح حیرانی خود هم بازمی گشود. که چگونه در خانواده ای همه توده ای و چپ و ضد امپربالیست بالید. تا آن جا که دانشجوئی جوان بود و وقتی برای تحصیل به لندن آمد هوای آن کرد که به خیمه چپ ایرانی یعنی شورای مرکزی حزب توده هم گذر اندازد. بهانه اش دیدار با عمو احسان طبری.
شرح داد که با گذرنامه جعلی رفت به شرق آلمان و عموی نادیده دید. که با خانواده اش همان مهربانان بودند و خانه شان همچون همه اهل فرهنگ ایرانی پر از کتاب و سرشار از محبت. اما نظرش را با یک جوان لیبرال تفاوت ها داشت. چون و چرا می کرد.

شهران گفت یک ماه با عمویم هر روز رفتیم تا راه برویم . می پرسیدم و می گفت و دوباره. من می دیدم سرزمین های کمونیستی کعبه توده ای ها چه خالی است، چه فقیرند اهالی شرق اروپا، و چه بی لبخند. اما این بزرگان بر سر موضع مانده بودند و باور نداشتند. اما من پرده پندارم پاره شده بود.

و شرح حال شهران به آن جا رسید که باید می رفت و با کیانوری سخن می گفت. این دیگر مثل عمو نبود. تحمل سخن مخالف نداشت. برخلاف احسان که به برادر زاده پرسانش میدان داد که به درد حزب نمی خوری تو برو درس بخوان، این یکی می گفت بیا مسوول سازمان جوانان خارج از کشور شو، به هزینه حزب سفر برو و زندگی کن . و جوان پر از سئوال و یاغی گفت اجازه بدهید فکر کنم، خوشش نیامد کیا. پس گفت نه پس من پیشنهادی نکرده ام . شهران با خنده می گفت مانند فروشندگان بیمه امروز که اگر بعد از تلاششان به فروش بیمه نامه ای به تو، از آن ها وقت بخواهی برای بررسی، جوابت می دهند این امتیازات و تخفیف ها تا همین امشب بود.

در میهمانی مهری کاشانی جمع زیادی از اهل دل و کتاب و قلم و هنر بودند، میانه کار
اسماعیل خوئی هم رسید. و در فاصله ای سخن از شهران بریده شد و به گذشتگان رفت و نوبت به نام ها رسید. به ضرورت سخنی رفت که خودم را تا ساعت ها دلمشغول کرد. سخن از غلامحسین ساعدی بود، گوهرمراد، و پایان غم انگیز سرگذشت او. گفتم این جوانمرگی مغبونی تاریخ اندیشه ایران است. و یادم افتاد به فروغ که سی و چند ساله رفت با یک کتاب [از شعرهائی که شعرهای اوست نه سیاه مشق های اولش ] و یک فیلم [خانه سیاه است]. گفتم این می توانست آغاز فروغ باشد، به اوجی که بدان رسیده بود می توانست حالا حالا ها پرواز کند و ما را هم پرواز دهد. بعد از غلامحسین ساعدی که به گمانم از جمله نایابان زمانه بود. قصه ها و نمایشنامه هایش بخوانید خواهید دانست که یگانه بود، پنجاه را ندیده بود که زندگی را رها کرد، به نفرت هم رها کرد. این جا بود که از ذهنم گذشت و به یاد جمع آوردم با این همه نقد که به جلال آل احمد می کنید به یادتان باشد که او نیز دهه چهل عمر را به پایان نبرده بود، هنوز ربع قرنی جا داشت. و ربع قرنی که او می توانست بسیاری از مواضع خود را اصلاح کند و به زمانه خود اثر بگذارد. و حتی باز گفتم از دکتر علی شریعتی که یکچند وی را معلم انقلاب خواندند، بعد آرام ارام پس گرفتند تا امروز که شاگردان و پیروانش آواره اند یا در زندان، و آن ها اول کسان بودند که فریاد از این انقلاب برداشتند.شریعتی هم در اوج و هنوز پنجاه را ندیده رفت

و چنین شبی را اسماعیل به تازه ترین ساخته خود ختم کرد. چه برفی
چه برفی!
چه برفی!
هنوز این جهان می تواند به زیبایی ی دوست باشد
بدان روزگاران که با من دل اش مهربان بود.

خدایا!
خدایا!
کجا عشق شد ناگهانگیر
دل ِغافلی را دگر باره آیا،
که امشب،
به شاباش ِ این شادی ی کهکشانگیر،
فرود آمد از آسمان بر زمین پولک افشان ِ کوکب؟!

[کامل شعر چه برفی به همین زودی در سایت اسماعیل خوئی]

در عکسی که آتی خانم با موبایل گرفته اسماعیل خوئی و دخترش صبا [که نام از پدر بزرگ خود ابوالحسن خان صبا گرفته] شهران طبری و من ایستاده ایم.

حاصل کنترل پیامک

2010-01-17T02:37:00.000-08:00

پیرو بخشنامه نیروی انتظامی درباره کنترل پیامک ها و ایمیل [رایانامه] ها این یادداشت برای من رسیده است:
احتراما به استحضار مي‌رساند در رايانامه (ايميل) شما، مورخ 25/10/1388 خطاب به خواهر خانم
ساناز (که گویا دوست دختر شماست)، بهتر بود به جاي جمله «برو به جهنم» از جمله «عزيزم يه بار ديگه به من فرصت بده» استفاده مي‌كرديد. اصولا در زندگی به همدیگر فرصت بدهید شاید اوضاع بهتر شود.
همچنين در پيامكي كه روز گذشته به تلفن همراه مسعود (همكلاسي‌تان) فرستاديد، املاي كلمه «مستاصل» را اشتباه نوشته بوديد. ما صلاح شما را مي‌خواهيم.
هرگز از تنهایی ننویسید هيچ‌كس تنها نيست، يادتان نرود!
از طرف: مسئول بررسي رايانامه‌ها و پيامك‌هاي شما در مخابرات

اگر کسی جمله ای به نظرش می رسد به این نامه افزون کند

دوستت الان کجاست

2009-11-23T14:30:00.000-08:00

عکسی فرستاده است از استراسبورگ، همان جا که دارد دکترایش را می گیرد و خانم دکتر در رشته حقوق آن هم حقوق محیط زیست می شود، می داند که چقدر از موفقیت و شادی اش شاد می شوم و چقدر به او افتخار می کنم، نه چندان کمتر از زویا و کاوه، اما همچنان که سرمست از دیدار عکسش بودم خط نگاهش را دنبال کردم رفت رفت رفت تا سلولی و در آن دوستش نشسته بود.
در همین صفحه، عکسی آخرین را همان دوستش برایم فرستاد از شیراز، خواسته بود حافظیه را غرق در گل ببینم و به شادیش شاد باشم او هم، اما اینک آیا سر گذاشته بر دیوار سفید چشم دوخته به خالی دیوار روبرو، از هیبت این فکر نه که عکس استراسبورک هم در چشمم قهوه ای شد که جهان هم از خرمی فتاد. هجده روز شده است که نیست آن بچه، هجده روز است که چشمم به صفحه است تا مگر خبری از خود دهد، هجده روزست که در خیال او را نشانده ام روبرویم با خنده ای که تمام صورتش را می پوشاند.
نمی دانم دیگر در کدام منطقه ای از کدام سوک دنیاست که کسی به جوانی و نازکی وی را حبس می کند، او که از راه کلاس فرانسوی بر می گشت و هنوز کتاب فرانسه اش زیر بغل بود .چنان که نمی دانم در کدام دیارست که جوانان صاحب ذوق و استعداد باید فرار کنند و بروند و روزی روزگار باید از کدام بیدر کجا عکسی بفرستند نشسته در کنار آبگیری، و آدمی خوشحال شود که نیستند.
و آدمی دلش تنگ شود اما به خودش بگوید چه بهتر که نیست بگذار دلم تنگ باشد. پس چه گفت شاملو وقتی گفت من چراغم در این خانه می سوزد و چه گفت دکتر مجتهدی به بچه های البرز وقتی که در آمریکا مراسم تجلیل از وی بر پا داشتند. وقتی گفت "من از شما راضی نیستم، امروز از خودم هم راضی نیستم. من شما را برای آن خاک ترتیت کردم نه برای آن که دانسته هایتان نثار این ها و این جا شود".
آیا همه این ها در مقابل سیاست زندان درمانی که برای هر دردی همین یک روش را می داند باید از یادمان برود. این همه را نوشتم که بگویم عکست را دیدم عزیزم، به شادیت شادمان شدم حیف که وقتی خط نگاهت را دنبال کردم نشد شادمانی ام دوام آورد. دوستت الان کجاست و به چه فکر می کند. در آن تنهائی سرد.

شیراز و حافظش

2009-10-17T14:18:00.000-07:00

در این چند روز گویا خیلی ها به شیراز رفته بودند، یادروز حافظ بود و البته علت اصلی چند روز تعطیلی. دلم آن جا بود. و گمان داشتم که شاید یکی هم به یاد من تفالی بزند از لسان الغیب و البته هم سری به سعدیه که بی گذر از مزار فصیح ترین شاعر ایرانی، زیارت حافظیه هم ناقص است.

اینک خبر رسیده که عزیزانم رفته اند، فالی هم زده اند و همان نوید امیدواری آمده که
حافظ استاد تاباندن آن است که در دل های پائیززده
جناب سعدی هم با آوای شجریان فرموده اند هرچه گفتیم جز حکایت دوست در همه عمر ازآن پشیمانیم

و حالا این عکسی را هم که نفیسه گرفته از حافظیه ببنید که انگار رند عافیت سوز بی خیال پائیز نشسته در میان گل ها، و بی خیال فتنه ها و سنگ هائی که از منجنیق فلک می بارد نشسته میان نقشه ایران. و دارد به ما نگاه می کند. و این همه بهانه ای است برای یادی از حافظ، اسطوره تفکر و رندی. مجسمه فرهنگ و زبان ما. و یادی از شیراز ناز.

تلخ و شیرین مرگ

2009-09-21T15:03:00.001-07:00

مزه مزه می کردم خبر تلخ مرگ نابهنگام پرویز مشکاتیان را، که خبری دیگر هم رسید. آتی و فصی و محمود بی پدر شدند. پرویز خسته بود و میانه راه ایستاده، اما این یک شنگول بود و شکرخواه، راضی و مرضی. حسن آقا حدیدی، نه پرویز که همه اهل موسیقی را می شناخت. خوب می دانست سه شنبه شب ها وقت پخش صدای دلکش بود و چهارشنبه ها موقع مرضیه. حتی ربع ساعت های الهه و یاسمین را هم می دانست. کدام ترانه را پرویز یاحقی ساخته و کدام شعر را بیژن ترقی گفته است. خود پای آواز صدیق تعریف می نشست، مشتاق نی عندلیبی بود، از روزی که کار در ذوب آهن را وانهاد دنبال بهانه بود برای خوش باشی. پیش از آن هم کارش جز این نبود وگرنه این همه حکایت از مه افتاده به شیرگاه و رانندگان دور آتش قهوه خانه گرد آمده و آن یکی که دل شیر دارد در آن برف سنگین، و می افتد در جاده.

حسن آقا همیشه آماده زمزمه کردن گل پامچال بود و بعد نقل حکایت های شیرین و مانوس. گیرم دست می کرد و از لای کیف جیبی کاغذ تا شده را بیرون می کشید و شعر ابوتراب جلی را متعلق به پنجاه و پنج سال پیش می خواند. دو ریالی. حلال همه مشکلی و چاره کاری دو ریالی.
هیچ کاریش نبود که دیگر دو ریالی نه که حلال هیچ مشکلی نیست بلکه دوهزار ریالی هم مدت هاست چاره گشا نیست، ترجیع بندش را خوش داشت، بهانه گرم و مطبوع یک شب جمع میهمانان غریبه و آشنا که بود. پدرجان – چنان که آتی و فصی صدایش می کردند - سی سال بیش از پرویز در دنیا ماند. تا ربع ساعتی قبل از سفر هم کس از وی شکایتی نشنید. درویش خرسند. عصا را بر می داشت، چند آب نبات در جیب می ریخت و می رفت به محل مالوف، چهارشنبه پیش بابل. از هشتاد سال پیش در همان جا بود تا همین روز عید فطر که فطریه را داد و لیوانی آب گرفت. و نوشید و رفت. به همین سادگی. دشوارتر از این هم نگرفته بود زندگی را، زندگی هم بر او دشوار نگرفت.

مرگ را اگر گذر رودی یا جوییاری ، رفتن و پیوستن به دریائی گفته اند، اگر همچون حسن آقا حدیدی زندگی را گذرانده باشی به روانی ، بی شبهه ستمی بی گمان بدخواهی، باید گفت مرگ پایان هیچ نیست شاید آغازش باشد. به قول شاعر شاید گذر از کوچه امروز به فردا باشد. گذر از روز به شب. و رسیدن به سر کوچه، و رسیدن به سبکبالی یک پر. کم شدن، سایه شدن، حل شدن در سکوتی دلخواه و رهائی به امیدی شیرین.

تا روی سانسور کم شود

2009-08-11T04:00:00.000-07:00

یکی از دوستان برایم آدرس بخش های سانسور شده فیلم خاک آشنای بهمن فرمان آرا فیلمساز مولف و خوب را فرستاده . دیدم . حیفم آمد که شما نبینید. یکی از راه های مبارزه با سانسور، یافتن راهی برای عبور از آن است. حالا که بزرگراه مجازی این امکان را می دهد باید بقیه کارگردانان هم نگران نباشند و از همین تکنیک استفاده کنند تا مگر روی سانسور کم شود

مصدق در ذات هنر

2009-07-17T02:15:00.000-07:00

کار فوق العاده ای از شیرین نشاط که با هر تولید خود نشان می داد حرف ها دارد برای گفتن. دنیای امروز را می شناسد و ذات هنر را. بداعت ذات هنرست. می دانستم بر روی 28 مرداد کار می کند مازیار قبل از آن که به ایران برود و گرفتار شود برایم گفت. حتم داشتم کار فوق العاده ای خواهد شد. و این هیچ تصادف نیست که در همان زمان نیما هم به خیالش افتاده است که مصدق را بر طرح هایش بنشاند.

طرفه این که دکتر مصدق این راه را چهل و اندی پس از مرگ در حالی پیموده که دو حکومت با در دست داشتن پول نفت و هزار هیاهو و غوغا علیه او بوده اند بدش را گفته اند. گرچه هرگاه روزگار بر آن ها سخت گرفته متوسل به پیرمرد شده اند.

آفتاب بر بام است

2009-04-26T12:42:00.000-07:00

نقد و نگاهی بر حدیث نفس آخرین کتاب حسن کامشاد که برای اعتماد ملی نوشته ام

حدیث نفس حسن کامشاد مترجم و نویسنده خوش ذوق از آن ذهن تکانی های بی آزار و بی سوسه است که در بازار این نوع کتاب ها یافت می نشود، یا کم است. انگار اگر دستی می رود به قلم تا تجربیات شخص را به دیگران منتقل کند، فورا یکی ظاهر می شود که به نویسنده بگوید در توان تست که حوادث و رویدادها را به سلمانی ببری و اصلاح کنی، نقش ها را تغییر دهی و به گوشه و کنایه هم شده نقشی برای خود برای بزنگاه های تاریخ در نظر بگیری. به گوشه و کنایه هم شده دوستانی را نوازش کنی و دشمنان را تنبه دهی.

اما حسن کامشاد نیازی به فراگوئی ها نداشته و آن موجود مخرب را موقع نوشتن حدیث نفس با عزت نفس از خود دور کرده. اگر در روزهای توده ای بازی ترسیده همان را نوشته، در جست و جوی قهرمانی در چاه فاضلاب خانه مخروبه اهواز نبوده، حتی اگر در بچگی تشک خانه پیرایش را خیس کرده هم. و یا موقع گرسنگی و استصال در رم و برخورد با حاجی.

همان را نوشته است که رخ داده، بعد از آن که اسکناس های حاجی را می گیرد "بدون آن که بدانم چه می کنم ، پا گذاشتم به دو. حالا ندو کی بدو. ترمینال رم کف اسفالت و سقف بلندی داشت، صدای پایم زیر طاق می پیچید، خیال می کردم حاجی است سر در پی ام گذاشته است. بر سرعتم افزودم و تا مسافتی نپیمودم و به انبوه جمعیت خیابان نپیوستم، از پا نایستادم. آن گاه به عقب نگریستم، از پیگرد حاجی یا دیگری اثری نبود. یکراست به هتل رفتم. کرایه چند شبی را که قصد ماندن داشتم یکجا پرداختم، سر و صورت را صفا دادم و مانند آدم حسابی به رستورانی شیک رفتم، غذائی به دل خوردم ، موسیقی دلنشینی شنیدم و مدتی اطرافیان را دید زدم. روز بعد محض احتیاط صبح زود با قطار به فلورانس رفتم. در بازگشت به بی او ای سی تلفن کردم و از عزیمت مسافران بغداد مطمئن شدم. بقیه روزها، چنان که افتد و دانی ، به خوبی و خوشی گذشت".

دو باری که ابراهیم گلستان در مقام دوستی و آشنائی در زندگی وی کارساز شده در قلم آقای کامشاد همان گونه نوشته شده که بوده است و گرد و غبار زمانه ، دوستی و دشمنی های بعدی چیزی از نقل ماجرا نکاسته و بر آن نیفزوده. و همین جاست که طرحی از شخصیت شیطان و شنگول گلستان جوان هم به دست داده است.

"اوایل اردیبهشت 33 ابراهیم گلستان نزدیک ظهر به اداره [شرکت نفت] آمد رفت پشت میزش نشست، اندکی قلم زد، ناگهان سر برداشت و خونسرد با لحنی طبق معمول پر از نیشخند گفت: "حسن کامشاد، اگر در این گیرودار ، روزهائی که تشکیلات حزب توده در هم می شکند، روزهائی که رفقای شما بیش تر و بیش تر به زندان می افتند، روزهائی که شما صبح که خانه را ترک می کنید هیچ مطمئن نیستید که شب به خانه برگردید، روزهائی که هر آن ممکن است ماموران فرمانداری نظامی به اداره بیایند و بازداشتت کنند، روزهائی که... یکی بیاید و بگوید آقای کامشاد مایلید بروید در دانشگاه کمبریج انگلستان زبان و ادبیات فارسی تدریس کنید چی جوابش را می دهی" فقط گفتم "ابراهیم خواهش می کنم بگذار به کارم برسم، حوصله ندارم" سکوت کرد هر یک به کار خود مشغول شدیم ساعتی بعد گلستان دوباره سر برداشت و گفت آقای کامشاد من ساعت یک بعداز ظهر پرسشی از شما کردم . پرسیدم اگر در این گیرودار... دوباره تمام آن ها را از نو گفت و نیز سئوال آخر را. نگاهی التماس آمیز به او انداختم و گفتم "ابراهیم خواهش... اذیت نکن" باز خاموش شد. این صحنه تا عصر چند بار تکرار شد. بار آخر تاب نیاوردم با عصبانیت گفتم با کمال میل می پذیرم دستش را هم می بوسم، همه عمر سپاسگزارش می مانم... راحت شدی" خیلی خونسرد گفت خب از اول می گفتی. و گوشی را برداشت، شماره ای گرفت و گفت پروفسور لیوی. و لحظه ای بعد سلام و علیکی به انگلیسی کرد و افزود: با دوستم صحبت کردم خوشحال می شود شما را ببیند. و بسیار خوب بسیار خوبی گفت و گوشی را گذاشت و به ساعت مچی اش نگاهی کرد و خیلی جدی گفت "آقای کامشاد ساعت شش تشریف ببرید هتل دربند، پروفسور لیوی استاد فارسی دانشگاه کمبریج منتظر شماست" کلمه ای از حرفهایش را باور نکردم و همه را شوخی بی مزه ای قلمداد کردم و به اعتراض گفتم ابراهیم این دیگه امروز چه بساطی است. و به دنبالش سکوت هر دو. ولی در دلم آشوب افتاده بود در فکر بودم ابراهیم گلستانی که در این دو سه ماه به ملاحظه وضع روحی من کلمه ای حرف سیاسی و حزبی با من نزده، امروز چرا به سخن در آمده و چنین پیله کرده است.

مدتی گذشت و گلستان این بار با لحنی ملایم و در حالی که باز به ساعتش نگاه می کرد گفت "حسن دیرت می شود ها. نمی روی؟" گفتم ابراهیم... مهلتم نداد گفت "حسن پاشو برو. پیرمرد منتظراست". رفتم اما در طول راه منتظر بودم به دربند که برسم مشتی از دوستان مشترک ما دم در ورودی هتل ایستاده باشند و کف بزنند و مرا هو کنند و متلک بگویند. اما کسی نبود. پروفسور منتظر من بود"

این حادثه ای است که زندگی حسن کامشاد توده ای در حال ترس و فرار را عوض می کند. او هم استاد کمبریج می شود و هم دستیار پروفسور لیوی، دکترا می گیرد و این زندگی است که گاهی به وزش نسیمی، سرنوشت دیگرگون می شود.

اما لایه ای که در حدیث نفس حسن کامشاد جائی نداشته بازگفتنش این که: وقتی اولین کتاب گلستان [آذر ماه آخر پائیز] منتشر شد مجتبی مینوی استاد نامدار در بی بی سی شرحی درباره این کتاب گفت با بشارتی در تولد یک نویسنده جدی و صاحب سبک. این مقدمه یک آشنائی بود که سال ها بعد وقتی پرفسور لیوی از مینوی و هم مسعود فرزاد خواست تا کسی را به او معرفی کنند که دستیارش در تدریس ادبیات فارسی در دانشگاه کمبریج باشد، آن هر دو ابراهیم گلستان را نام بردند. لیوی در تهران ماجرا را پی گرفت اما گلستان حاضر نبود به کمبریج برود. نه حقوقش کافی بود و نه اصلا خیال رفتن داشت، پرفسور لیوی از وی خواست حال که چنین است کسی را معرفی کند. این جا بود که گلستان به یاد حسن کامشاد دوست و همکارش در اداره استخدام شرکت نفت افتاد.

طرفه آن که نزدیکی حسن کامشاد با ابراهیم گلستان در آن زمان جوانی [هر دو حدود سی سال] همچنان که در آن روز سرنوشت ساز به او امکان نمی دهد گلستان را باور کند، وقتی سال ها بعد هم رساله دکترای خود را درباره "پایه گذاران نثر جدید فارسی" به دانشگاه کمبریج می دهد باز با اوست. باور می کند که جلال آل احمد، صادق چوبک و حتی به آذین و تقی مدرسی و علیمحمد افغانی در زمره نویسندگان جوان ترند، اما از گلستان نامی نمی برد.

به باورم این از ساده دلی نویسنده حدیث نفس است، چرا که اگر قرار بود نانی قرض بدهد به آن کس می داد که به پیشنهادش زندگی او دگرگون شده بود. اما در واقع گلستان را از شدت نزدیک بودن به او، در آن مقام نمی بیند.

و این را از کجا می گویم. از شاهدی در مقدمه چاپ تازه فارسی پایه گذاران نثر جدید فارسی [نوشته و ترجمه: حسن کامشاد – نشر نی – 1384] در آن جا می نویسد "داوری های سیاسی من، به ويژه درباره دوران رضاشاه، داوری های دست چپی مرسوم آن روزگارند و باید اعتراف کنم نیاز مبرم به بازاندیشی دارند. امیدست خوانندگان فرهیخته امروزی سهو و کاستی های این اثر را به حساب جوانی، خامی و پیشگامی [کذا] نویسنده در نیمه قرن گذشته، و نیز تا اندازه ای دور بودن او از منابع و مآخذ به هنگام نگارش بگذارند."

حدیث نفس آخرین کتاب حسن کامشاد که به نوشته فروتنانه وی همان است که "به هر صورت، در هشتاد و چند سال عمر بر نویسنده گذشته است. و ای بسا که او در این بازنگری به گذشته، ناخودآگاه می خواسته خود را بهتر بشناسد... مگر نه که آفتاب بر لب بام است".

کتاب برای جوانان امروز که بیش ترشان ابتدا هدف را تعیین می کنند و بعد به شناخت دنیا می روند نیکو غنیمتی است. از نسلی سراغ می دهد که یک صد امکانات امروز را نداشت. خطاهائی کرد که امروزیان هم می کنند اما خود را ساخت. نسلی که بنا به خصلت انسانی خود، گاه فرصت ها را ساخت، گاه هدر داد، گاه به تصادف نانی به کف آورد و حسرت نبرد. کتاب نازک و بی ادعا، حدیث صادق زندگی کسی است که نسل امروز از همت او ترجمه های خوب خوانده است.

راست گفته است آفتاب بر بام است و روزگار بهتر داورست برای زندگی ها. کتاب حدیث یک زندگی است. جوانانش بخوانند نکته ها در آن هست. و یادی از دوست همیشگی حسن کامشاد، یعنی شاهرخ مسکوب با آن نثر منزه و اندیشه ای که هر چه گذشت جلا گرفت و زلال شد تا نسیمی وزید و دفتر روزگار بر هم خورد. دکتر کامشاد در جمع آوری اوراق دوستش همت کرده است و حدیث نفس را هم به یاد او هدیه آورده که نکو خاطره ای است در جمع یادهای کتاب.

بازگشت ف م سخن

2009-03-12T18:19:00.000-07:00

غیبت چند هفته ای ف م سخن و نگرانی بلاگر ها و کاربران انیترنت فارسی زبان، جز آن که نشان قدرشناسی و مهرورزی صادقانه و بی ریا و بی خدشه بر خود دارد، در عین حال از گستردگی این رسانه خبر می دهد. چرا که ف. م سخن تا آن جا که من می دانم تنها در بزرگراه اطلاعاتی است که حضور دارد و در هیچ رسانه دیگری به دلایل معلوم جا نمی گیرد، اما او را می شناسند.

یکی از بهترین کارها که گویا نیوز کرد دادن دریچه ای خاص است به ف م سخن و ایجاد جای ویژه ای بود به نوشته های او، تا خواستاران آن قلم بدانند و در کوره راه های بزرگراه مجازی سرگردان نشوند. همین دریچه صاحب قلم را هم منظم کرد و به نوشتن سر وقت عادت داد که این هم مبارک بود.
ف . م سخن از آن جا که به دلایل معلوم نام مستعارست، پس شائبه شهرت طلبی و دکانداری بر او نمی رود، و به همین دلیل هیچ بده بستان و رفیق بازی و یا بدخواهی در او راه ندارد. نقدهایش را ناگزیر باید نقدی به قصد اصلاح دانست، چاره ای جز این نیست. احاطه اش به مسائل ادبی و سوادش، وقتی در نثر روان و بی شیله ای جاری می شود، از آن یک متن مطبوع می سازد.

من در این همه سال ها که خواننده همیشگی ف . م سخن بوده ام بسیار شده است که خود را با نوشته های او همعقیده نیافته ام، گرچه نمی شود گفت در اکثر موارد چنین است، اما در عین حال نحوه استدلال و پایبندیش به مبناهای مباحثه، آزاداندیشی اش، و پرهیزش از صددرصدی بودن کارش را پایه ای داده که بی مایه به دست آمدنی نبود.
خواستم با این چند خط کوتاه ادای دینی کرده باشم به یک نوشته پاکیزه و روان ، و فکر سالم. در عین حال ابراز شادمانی از این که غیبتش موقتی بوده و نگرانی هایمان بی مورد.

دیدار افتاب

2009-03-03T15:33:00.000-08:00

چند روزی رفته بودیم با آتی به نیس. دو مقصود داشتم که در هر به منتهای مطلب خود کامران شدم به قول شاعر. یکی دیدار آقای گلستان که دو هفته ای است در آن سامان است و دیگر ملاقاتی با آفتاب که در این جزیره مه آلوده کمتر دست می دهد.

دیدارمان همزمان بود با کارناوال گل که هر سال در آن خطه برپاست. در کوت دازور لذت بخش ترین کارها به نظرم خوردن صبحانه است در کافه های خیابانی محله گل فروش ها. هنوز همان حال و هوا بود. ساختمان ها که تغییری نمی کنند. مزه کورواسان و قهوه هم، تنها تفاوت گذر ایام این بود که من از برخورد بوی سیگار به مشامم مشمئز می شدم. انگار نه که خودم بیست سالی پیپ کشیده ام. و چقدر هم می کشند این فرانسوی ها.

آخرین باری که در نیس بودم بر می گردد به سی سال قبل. درست روزی که داشتم با پرواز ایران ایر مستقیم از نیس به تهران می آمدم در فرودگاه کوچک آن شهر چشمم به روزنامه هرالد تریبیون افتاد که عکسی از شاه را در بالای صفحه اش گذاشته بود.

آن روزها خبر از ایران نایاب بود. یک باره به دلم افتاد نکند کودتا شده است. بی خبر بودم که شب قبلش در اصفهان حکومت نظامی اعلام کرده اند. ماده تاریخ آن سفر هم همین روزست.

در آن پرواز یکی از وزیران دولت وقت [دولت آموزگار] هم بود از خانواده های محترم آذری. از قضا کسی که او را بدرقه می کرد هم کسی بود که بعد از انقلاب به جای آقای خسروشاهی وزیر شد در کابینه مهندس بازرگان. الحق باید گفت هم کاظم آقا خوب وزیری بود. سابقه کار دولتی نداشت و از بخش خصوصی آمده بود مانند تقی توکلی که او هم از بخش خصوصی به وزارت نیرو رفت و خیلی کار کرد. هم آقای صدر خوب وزیری بود و شش هفت ماهی در وزارت ماند در آن عرصات.

بعد از آن روز دیگر گذارم به این شهر نیفتاده بود. پانزده سالی که از کشور خارج نشدم و بعد هم ... بگذریم.

و این بار خوش هوائی بود و مغتنم ساعاتی که مثل همیشه وقتی با گلستان حرف می زنم چیز می آموزم و لذت بردنی است.

این عکس را هم شب هنگامی که از رستورانی به در آمدیم یک دوربین فضول از دور گرفته است.

نه گلستان متوجه شده بود نه من

به همین کرشمه

2009-02-04T04:53:00.000-08:00

پسر یتیم کوزه گر، هر بار که کوزه ای می ساخت و می رفت بگذارد در آفتاب با ناخن به کنار لبه یا بدنه کوزه می کند "تشنه". روزی استادش دید و پرسید علی این چه کاری است گفت در این کار که من همین ناخن تنها تفاوتی است که می توانم به روزگار بدهم، ورنه کوزه ها همه هم شکل است.
این نکته مهمی است از گوشه های نشناخته یا کم ترشناخته و گمشده روح آدمی. آدمی که می خواهد اثری بنهد بر این چرخ، در دو روزه عمر. طاعت از دست نیاید گنهی باید کرد. ورنه چرا مردم با این زحمت می روند و بر بالای کوه یا کنار پلی و در گوشه اثری تاریخی، یا بر سینه درختی، و نام خود می کنند. می خواهند اعلام دارند من هستم. من بوده ام. تازه این بی زیان ترین اثرگزاری هاست. ورنه آنان را بگو که هزاران را برای این ماندگاری به کشتن و ادبار می کشانند، به جنگ و به کشتار می کشانند، تا نقشی از خود به روزگار بنهند. ظلم ها می کنند به خیال آن که نامشان بر صحیفه عالم ثبت شود. اینشتین شدن فلمینگ شدن ادیسون شدن دشوارست، شب بیداری و مرارت می خواهد اما مگر نه که تاریخ نام ظالمان را هم نگاه می دارد، پس می توان راه کوتاه کرد تا یادی از ما شود. آن که می دود تا رکوردی بنهد، آن که هنر پیشه اوست، آن که می نویسد، آن که شب و روز را در آزمایشگاهی در پی افزودن چیزی بر دانسته های بشرست. یا آن که پول جمع می کند و آن که دل خوش است نامش به عنوان دارنده بزرگ ترین کشتی تفریحی ثبت شود. تا بدانی که این همان میل خفه شده بشر به آب حیات، میل به ماندگاری است.
و چه خوب اگر همه مان مانند کوزه گر یتیم بودیم در پی نهادن نقشی. در آن صورت همه از تکرار و از امرار می گریختیم. به عادی شدن به عادت شدن تن نمی دادیم.
و این همه چرا به خاطرم آمد. خبری خواندم در خبرگزاری صاحب جهت فارس. خبر ساده بود درباره زیارت امام رضا از دور [با تلفن]. اما خبرنویس ابقا نکرد به گذران کار. نقشی از خود نهاد. امضای کوچکی کرد.
زیرش نوشت "اگر يادتان ماند و باران گرفت دعايي به حال بيابان كنيد"
و به همین کرشمه خبرش متفاوت شد.

از بیکن به عکس فهیم

2009-01-02T17:50:00.000-08:00

بی ارتباط است اما امروز رفته بودم با آتی به نمایشگاه فرنسیس بیکن نقاشی که از معتبرترین های معاصر نقاشی بود و در کنار پیکاسو و دالی ها جا دارد. دیده بودم نمایشگاه را اما می خواستم تا فرصت از دست نرفته دوباره ببنیم. حالا که در این شهرم، و این همه کار بیکن یک جا گرد آمده در گالری تیت. گفتم شاید دیگر میسر نشود.

دوساعتی گیج و از پیرامون بی خبر بودم. حسرت می خوردم نه به ضربه های قلمش، که ماهر تر از وی بسیار هستند و بوده اند که عکسی را مانند اصلش کشیده اند، بلکه به خاطر حسی که بیان می شود، جاودان می شود. مثلا در دوره ای که در سرش به این جا می رسد که آدمیزاده را گوشت لخمی می بیند، با تماشای تابلوهای آن دوران می فهمی در سرش چه گذشته است. انگار روبرویت ایستاده دارد با آن حرکات دست و بدن حرف می زند. سکس، تصلیب و تثلیث، خشونت، انسان، آزادی. نیازی نبود که آدم تاریخ تابلوها را نگاه کند، حس تابلو می گفت این بعد از سقوط نازی هاست. آن به دوره ای است که از فجایع جنگ پرده برداری شده، این مال دوره ای است که نقاش با عشق ونگوک گذرانده، و وای از تصویرهای دو دوست زندگی اش که در تابلوهای خود جادوانه شان کرده. نه چنان که معمول است بلکه چنان که در شان کسی مانند بیکن هست. و سرانجام آن سه تکه ها، که یکی شان هم در تهران حبس مانده .

و یک حس خوب وقتی بود که می دیدی در آن سرمای که پوست می کند، این جمعیت آمده و صف کشیده بودند تا در آخرین روزها بیکن را ببنید. و در داخل گالری هم صدها جوان و پیر، به چه حسی، به چه حالی.

گیج و مبهوت دیدن دوباره بیکن بودم، خاطرم به جائی برد که نوشته ام گوشه ای که قصه ای شود، اما چون ممکن است چنین فرصتی پیش نیاید نقلش می کنم.

چند ماهی از انقلاب گذشته دعوایمان با قطب زاده بالا گرفته، او تهدید کرده بود و یکی هم در خیابان با چاقو سلاخی حمله آورده بود. احتیاط می کردم. در خانه خود نمی ماندم. روزها بی مهابا به خیابان نمی زدم، خلاصه در نیمه حبس خودخواسته خانگی بودم. نازنینی رحمت آورد که در منزل وی پنهان شوم، اول نپذیرفتم این مزاحمت را، بعد ناگزیر شدم. زیر زمینی داشت پر از تابلوهای عالی، و تعدادی هم گلیم جمع آوری شده از گوشه و کنار کشور. عجب پناهگاهی.

اما غریب تر یک تابلو از بیکن بود بالای سر، یعنی بالای همان جائی که تخت خوابم بود. یک چهره دفورمه شده، درهم شده . چنان به آن تابلو دلبسته شده بودم که می خواستم آن را داشته باشم.به هر دلیل نشد. یکی هم آن که وضعیتم معلوم نبود. اصلا کجایش می آویختم. به سختی دل برکندم.

این چیست که یکی را مانند بیکن نقاش می کند بی هیچ سوسه و شوخی، و یکی را با هزاران صنعتگری که می داند و تلاش که می کند بدان پایگاه نمی برد. من که چنینم با برخورد با هر فیلم که تکانم دهد، تابلوئی که نفسم را بند آورد، موسیقی موسیقی موسیثی و عکسی که بنیانم بلرزاند، به جست وجویش بر می آیم به جست و جوی پاسخ سئوال هنر چیست. چیست که یکباره در خط های ساده و بی حرف می جوشد. در نمایشنامه ای ساده مانند در انتظار گودود بکت، یا باغ آلبالو چخوف، یا تمام قصه های فالکنر، و لبه تیغ موآم. صدبارش می توانی خواند. راز ماندگاری کدام است که دیگران فاقدش هستند.

به باورم طبع روان، یک حس نشناخته که زیر پوست می دود، جوششی الهام گونه، و سرانجام حرفی برای گفتن. و این ها به زور و به دستور حاصل نمی شود. ممارست و عرقریزان جلا می دهد ذوق را، اما شرط لازمش نیست. این البته نظر من است همین اواخر در کتابی از بابک احمدی سخن های زیبا خواندم در این باب.

گاه یک اثر هنری از فرط سادگی، مضحک می نماید.

و این سادگی که گفتم مثالش همان موقعی که از پیش بیکن برگشتم جلو رویم بود. عزیزی یک عکس از طریق بزرگراه مجازی برایم فرستاده بود از فهمیم یزدان پناه. یعنی سه تا عکس بود، خیلی ساده بالایش نوشته بود بعد یک هفته آلودگی هوای خاکستری آبی آسمان را دیدم.

با همین حس دوربینش را رو به آسمان گرفته. در یکی از عکس ها فقط آسمان بود. همین. در دیگری البته تکه هائی از البرز پیدا.

یکی از عکس های فهیم همین است که بالای این پست می بینید. هنرست. اگر عکسی می گرفت که خیابان را دودگرفته نشان می داد، پر از ماشین هنر نبود به نظرم. این جا در دل عکاس یک شادی یک آخیش هست که در عکس پیداست. آخیش... هوای پاک.

تابلوئی دارم از هنرمند نازنین و دوست داشتنی ام فریده لاشائی، همان که ذات گیلک غمش را هم سبز کرده است، دل شکستگی اش هم سبزست. تابلو فقط پوست درختی است، پوستی ترکیده از خشکی اما سبز، چندان سبز که ترکش هم سبز، آسمانش هم سبز، فضایش هم سبزست. نقاش اما با این سبز و آبی با من حرفی دارد. نگاهش که می کنم، هر روز، انگار یکی در گوشم نشانی می دهد از بساطی که بساطی نیست
در درون کلبه تاریک من
که ذره ای با آن نشاطی نیست
و جدار دنده های نی به دیوار اتاقم
دارد از خشکیش می ترکد
چون دل یاران که در هجران یاران

برنامه ای از شاپی

2008-12-05T15:16:00.000-08:00

امشب به اطلاع دوستی منتظر نشستم تا شاپی بیاید در برنامه زنده از آپولو کانال اول بی بی سی در ساعت پربینده شب شنبه. آمد و گرچه بعد از یک کمدین حرفه ای با سابقه آمده بود و سالن آپولو پر از جمعیت بود اما از همان لحظات اول جمعیت را در دست گرفت. ریسه رفتند. وقتی گفت چرا اسمش را خلاصه کرده و شاپی گذاشته است.

گاهی در می مانم که شاپی بامزه ترست یا هادی خرسندی . در می مانم نسخه از اصل بهترست یا اصل. اما تردید ندارم که کسی در شعر طنز به پای هادی نمی رسد.

دو بار دیگر هم برنامه های استندآپ کمدی شاپی را دیدم اما دیشب دیدم حتی یک نکته هم تکرار نکرد. دست می گذاشت آگاهانه به رفتار نژاد پرست های انگلیسی. طنز می کرد آگاهانه برخوردها را با جامعه مهاجر. اما در عین حال به هیچ کس توهین نمی کرد.

در جوامعی که طنز و کمدی جا افتاده است و هر کس کمدین محبوب خود را دارد، در عین حال قانون از حیثیت آدم ها سخت مراقب می کند، طنزگوئی واقعا مشکل است . همین سه هفته قبل غوغائی شد در بی بی سی به خاطر شوخی دو کمدین در یک برنامه رادیوئی یا یک هنرپیشه پیر. اما شاپی در لندن به مدرسه رفته و از همان بچگی احترام به آدم ها را یاد گرفته لابد که به خوبی می خنداند اما لیز می خورد و توهین هم نمی کند.

جائی که به هویت خود اشاره کرد جمله شمس الواعظین را هم گفت آزادی بیان هست بعد از بیان نیست. و شلاقی هم به خانم معلم های تیپیکال انگلیسی زد. جائی که از مدرسه ابتدائی اش نقل کرد که در نمایش بچه ها به گفته خانم معلم نقش فرشته را همواره باید بلوندها بازی کنند.

باری چه خوب بود نیم ساعتی که شیرین زبانی شاپی فراهم آورد و آن جا که اختلاط زبانی مادرش را سوژه کرد . نگاش کن با آن رد هت. چرا اینقدر فت شدی فت.

وقتی منتظرت نیستند

2008-11-28T06:03:00.000-08:00

یک درخت است، گیلاس و یا زردآلو، چه می دانم به هر حال درخت میوه ای . در دیدرس من است و هر روز در رهگذرم. الان در این وقت سال، اول آذر، ماه آخر پائیز شکوفه زده است. بی محل مثل وقتی که قوقولی قو خروس می خواند اما نه از درون نهفت خلوت ده - به قول نیما - بلکه در شهر و نه پگاهان، بلکه وسط ظهر یا غروب. پارسال هم همین کار را کرد خیره سر. و حاصل آن شد که شکوفه های نازکش را توفان و باد ریخت. بی بر و بار ماند بهار. و همین است سزای بی هنگامی، و بی محلی، برهنه و بی بار و برماندن در بهار، و گفته اند سزای بی برگ و باری هم جز این نیست که بسوزند شاخشان را. و امروز دیدم یکی با اره ای به او نزدیک می شد، و نگاهش به او نگاه قصاب بود به بره وزن کشیده و در انتظار ذبح.

با خود گفتم فقط گیلاس نیست. تو نیز چنینی آدمی. بی گاه اگر فریاد سر دهی، بی گاهان اگر خواب خلائق آشفته کنی، حتی اگر خبری خوش باشد. شکوفه دهی اگر وقتی کسی در انتظار نیست، اول توفان بار و برت را از تو می گیرد و آن گاه عابران به تیغ نگاهشان براندازت می کنند. به تو می گویند وقتی لب بگشا زمانی فریاد بزن که برایت مقررست. خودت را بخور تا زمانش فرارسد، و گاهی هم این زمان هرگز نمی رسد. چنان که برخی شکوفه نداده، فریاد نکشیده و داد خود از فلک نستانده می خشکند و می افتند.

در زندگی زخم هائی هست

2008-09-24T05:24:00.000-07:00

هادی خرسندی همان طور که بار دیگری هم نوشته ام به نظرم بهترین شاعر طنزپرداز معاصرست. به گمان در برخی از اشعارش حریف ایرج میرزاست، که ایرج خود گاهی حریف سعدی بود. این حرف ها که بزرگ تر از دهان چون منی است، از جانب یک خواننده عادی و طلبه ادبیات است و اصلا سخنی کارشناسی و از سر مطالعه نیست. اعتقاد من است و احتمال خطا در آن هست. اما من تا بهتر از این نخوانده ام هادی را در دل خود به این مقام دارم.

سی چهل سال است که می خوانم شعرهایش را و نگاه می دارم و لذت می برم و گاهی برای دیگران هم می خوانم و گاهی هم این تصور ایچاد شده که ساخته من است مانند اسم شب که در اوایل کار در نواری خواندم.

مناسبت این نوشته خواندن شعری بود با عنوان زندگی نامه قبل از تولد از او. تا هیچ چیز را پنهان نگذاشته باشم بگویم که دو بیت آخر را دوست ندارم. ولی مگر ما اشعار یا داستان ها و به هر حال هر اثر ادبی را که می خوانیم می توانیم در آن چنین قضاوت ها کنیم. هر اثری یک پارچه است و متعلق به کسی همین طوری باید پذیرفتش.

خودش ابتدا این نسخه که دارم نوشته "این سروده شايد ناتمام باشد! چند سال پيش تقديمش کردم به دکتر ناصر پاکدامن که در نشريه «چشم‌انداز» چاپ شد. حالا گردگيريش کردم"

در زندگی زخم‌هائی هست ....
من زمانیکه نطفه‌ام می‌بست
کشف کردم که زندگی هم هست
نطفه‌ی من همین که شد بسته
شدم از دست زندگی خسته
فکر کردم که انتحار کنم
از همین مرحله فرار کنم

زندگی! صبر کن دارم ميام
مادرم اولش که حامله شد
هیکل من شبیه یک ژله شد
ژله‌ی من که یک کمی شد سفت
دلم از بازی زمانه گرفت
پاک سررفته بود حوصله‌ام
حرص خوردم که من چرا ژله‌ام
خوب من اهل شور و شر بودم
ژله بودم ولی بشر بودم
از زمانی که بوده‌ام اسپرم
داشتم از شما چه پنهان کرم
بین اسپرم‌های ارسالی
شهره بودم به ذوق و باحالی
واقعا مایه حسد بودم
چند فن جودو بلد بودم
شده بودم به صورت فطری
قهرمان شنای صد متری
کاروانی ز تخمه پر میرفت
خیل اسپرم چون شتر می‌رفت
من روانه شدم به قبراقی
فاصله میگرفتم از باقی
هدفم زندگی ِ آتی بود
راه پیمائیم حیاتی بود
گفتم انسان پر امیدم من
گرچه اسپرماتوزوئیدم من
مثل قرقی در آب میرفتم
یک نفس با شتاب می‌رفتم
رفتم ز تخمراهه‌های حیات
سوی سلول‌های ثبت و ثبات
رفتم و با تمام جان رفتم
مثل مائو شناکنان رفتم
نیم میلیارد از صغیر و کبیر
همه رفتیم جانب تقدیر
هرکسی در تلاش آینده
که به تخمک شود پناهنده
آخرش من یکی قبول شدم
وارد تخمک اوول شدم
مابقی جمله پشت در ماندند
دست از پا درازتر ماندند

از بد حادثه اینجا ....
من در آنجا خودی نشان دادم
به ادب یک دمی تکان دادم
که پناهندگی به من بدهند
مدرک زندگی به من بدهند
گفتم از راه دور آمده‌ام
عاصی از ظلم و زور آمده‌ام
آمدم تا به من پناه دهید
نه که حشمت دهید و جاه دهید

پس خودم را خلاصه جا کردم
فیل انگار که هوا کردم
با همان یاخته شدم ترکیب
نطفه‌ام بسته شد به این ترتیب
نطفه‌ی من همین که شد بسته
شدم از دست زندگی خسته

نطفه خواب می‌بیند
اولین دفعه‌ای که خوابیدم
خواب خیلی مزخرفی دیدم
نطفه گویا ز خواب بی‌خبرست
بیخبر از شب است و از سحر است
به خیالش که هست بیداری
یکی از کارهای اجباری
من ولی روی خستگی زیاد
دیپرشن یا بگو فلان گشاد
خواب را کشف کردم اول کار
کاش دیگر نمیشدم بیدار
خواب دیدم بزرگتر شده‌ام
صاحب دست و پا و سر شده‌ام
خواب دیدم جنین کامله‌ام
صاحب چشم و گوش و مامله‌ام
خواب دیدم که مادرم غمگین
رفته پیش پزشک سقط جنین

میخواهم زنده بمانم
کردم از وحشتم فغان و هوار
اولین خواب و اینهمه آزار
عینهو فیلم‌های وحشتناک
باز رحمت به آلفرد هیچکاک
ای هوار، آی داد، آی بیداد
ظلم و دیکتاتوری و استبداد
آی ای مردمان کوی و محل
ای دبیر کل سازمان ملل
بشتابید که مرا کشتند
قاتل و قاتلان همین پشتند
نقشه‌ی قتل من کشیده شده
دکتری با ملاقه دیده شده
تف به این زندگانی فانی
که شدم گوسفند قربانی
نطفه‌ی من هنوز نیم بند است
تیلیفون وکیل من چند است؟

نگاهی به تاریخ ایران
همچنانی که فحش میدادم
یاد شاپور دوم افتادم
آنکه از توی خیک مادر خویش
صاف، شد پادشاه کشور خویش
پس چه شد آن جنین نوازی‌ها
با جنین، پادشاه سازی‌ها؟
یا دروغست و بی‌اساس این نیز
یا بود بین نطفه‌ها تبعیض
نطفه‌ای با حمایت کافی
شود آینده‌اش ذوالاکتافی
نطفه‌ای بی‌پناه چون بنده
کلکش زود میشود کنده

تظاهرات ارتجاعی جنین
بعد گرم تظاهرات شدم
حامی هستی و حیات شدم
های! سقط جنین نباید کرد
عملی ضد دین نباید کرد
های! کورتاژ ضربه بر دین است
حرف پیغمبران ما این است
قتل نفس است این عمل خیلی
کس نباید کند به آن میلی

جنین روشنفکر میشود
این سخن‌های ارتجاعی و لوس
آمد از بعد آن شوک مخصوص
در پی آن شوکی که وارد شد
ناگهان فکر بنده فاسد شد
ورنه من با تمام هوش و حواس
دارم این فکر و ایده و احساس
که زن حامله هرآنکس هست
صاحب آن جنین بود دربست
با جنین هرچه می‌کند نیکوست
که تواناتر از خدا هم اوست
تا ز بطنش نیامدی بیرون
تا در آنجا نشسته‌ای وارون
تا به خونابه‌ای در آنجا غرق
با دل و روده‌اش نداری فرق
شیخ و مفتی و پاپ و کاردینال
دلخورند از اَبُورشِن اطفال
این جماعت که بچه‌بازانند
از همینجا زمینه سازانند
هست هر روز توی مطبوعات
خبری از لواط این حضرات
هرچه حکم است ضد سقط جنین
علتش نیست جز همین و همین
که شود بچه‌ای دگر تولید
برسد اهل دین به کون جدید!
راست بنشسته‌اند و آماده
تا شود بچه‌ای دگر زاده
که به نام خدا و پیغمبر
بکنندش!... نیامده دم در

جنین دست از زندگی میشوید
من که خود فکر خودکشی بودم
توی یک عالم خوشی بودم
چونکه تصمیم مادرم این بود
خواست بنده نیز تامین بود
وه که کردم چه عرض اندامی
عینهو یک چریک اعدامی
شاد از وضع و حال خود بودم
خطبه خواندم، خطابه فرمودم:
ای تمام کوکاکولاسازان
بطری خود به خلق اندازان
میروم من از این سراچه ی پست
رفت یکدانه مشتری از دست
داغ من تا همیشه بر دلتان
بطری ِ‌تان به کون کارتل‌تان
ای رئیسان مکدونالد فروش
قاتلان الاغ و گربه و موش
ای بزرگان سود و سرمایه
عینهو خوک خفته در سایه
نفرت من به فرد فرد شما
تف بر آن عنکبوت زرد شما
هستم ای کاسبان دیسنی‌لند
من ز سقط جنین خود خرسند
که نیایم به بارگاه شما
نرود بر سرم کلاه شما
دزدی از بچه شغل دلخواهیست
میکی‌ماوس شما چه روباهیست
ای سیاستمدار خوش برخورد
ممه در راه بود و لولو برد
ای پلیس پدرسگ مرزی
به خدا یک قران نمی‌ارزی
گور بابات و مهر ویزایت
مهر ویزا به گور بابایت
من که نه قاتلم نه آدمکش
هستم اینجا بدون ویزا خوش
تا تو هستی پلیس یا قاضی
من به کورتاژ خود شدم راضی
های دکتر بیا و تیغ برآر
داغ من بر دل همه بگذار
قبل از اینی که آدمی بشوم
صاحب رنج عالمی بشوم
تا ندارم نیاز ویزایی
تا نباشم مسافر جایی
تا نکردم عبور از مرزی
تا ز بانکی نخواستم قرضی
تا غرورم ندیده است آسیب
تا نداده کسی ز من ترتیب
تا جنینم من و نباشم کس
بکنیدم از این جهان مرخص
کورتاژ و ابورشنم بکنید
نیست و غیرممکنم بکنید
ببرید از میان به هر نحوم
بکنید از جهانتان محوم
آی ای مردمان کوی و محل
ای دبیر کل سازمان ملل
بدهید قطعنامه فوری
یک رِزولوشنی همینطوری
بهر کورتاژ من شتاب کنید
رفع این غصه و عذاب کنید
ای هوار، ای خدای من، ای داد
جستم از خواب با همین فریاد

زندگی شیرین است
مادرم بود گرم ورد و دعا
دلک ساده‌اش به سوی خدا
داشت در بطن خویش وارونم
قلب پر مهر او در کونم.....

یک کتاب بد

2008-09-22T04:06:00.000-07:00

امروز مقاله فوق العاده ای خواندم از مانی حقیقی در باب کتابی که به تازگی درباره عباس کیارستمی و کارهایش نوشته شده. نمی توانم شما را شریک این لذت نکنم. مقاله فوق العاده است. من که کتاب را نخوانده ام از همین مقاله در می یابم که چطور ممکن است آدم های اصیلی که در کار خودشان استادند و به عنوان آدم های خوش فکر و صاحب مایه شناخته می شوند، در اثر حسی [ که من نمی خواهم بدان نامی بدهم و نیت خوانی کنم که از توانم خارج است] یکباره به حیطه ای دیگر می افتند و چنین شلم شوربائی درست می شود.
خواهید گفت تو که کتاب را نخوانده ای. آری نخوانده ام اما فیلم های کیارستمی را که دیده ام. کارهای او را که می شناسم. به نظرم همین کافی است.

آلیس تمام شد

2008-07-16T04:48:00.000-07:00

آلیس تمام شد. پنج سال کار کردم و تمام شد. و انگار تمام شدم. در حدود سی قصه نوشته ام کوتاه و بلند. هیچ یک مانند آلیس انرژی نگرفت. حالا می شود کتابی و دیگر مال من نخواهد بود و متعلق است به تمام کسانی که آن را می خوانند. همان طور که خانوم دیگر مال من نیست و امینه هم و دیگران.

دیروز که تمام شد و دیدم که نامش را دادم کوزه بشکسته . در دفتر برای خودم نوشتم :

هيچ کس بی سئوال نمی رود از این جهان. همه کس کوزه ای لبريز سئوال بر بالای سر دارد وقت رفتن . مانند همان کوزه که بر کنار موميائی فرعونان مصر بود، وقتی کاوشگران اوایل قرن بیستم اهرام را گشودند و به درون رفتند بعد از هزاران. هيچ زندگی هم به تمامی پايان نمی گیرد. زندگی همه نقطه های خالی، نقطه چين دارند، نقطه چين هائی که هيچ گاه پر نشدند گوئی از ارزوها می گویم. آرزو که سلسله اقبال ناممکن است. آليس هم آيا آرزوئی داشت. آری به باورم ارزوئی محال داشت، اما از آن یک آرزو که بگذری به همه آرزوهای خود رسيد. از همين رو بود که در کهن سالگی هم در پشت لبخندهمواره اش، شادمانی ظریفی بود. انگار با گام های مطمئن به سوی خانه آخر رفت. فصه زندگی هیچ کس تنها زندگی نمی کند. آدمی با آدمی قصه حیات را می نویسد. در برخورد با آدمی دیگر، در عشق و کينه به او. در کشمکش با او. قصه آليس هم تنها قصه او نبود. آیا آلیس که کبرا شد همان سرورالسلطنه بود. آیا سرورالسلطنه آلیس بود.

حالا که قصه را تمام کردم از خود می پرسم آیا می شد بهترش گفت و نوشت. و مطمئن هستم که می شد. سهم من اما این بود. آلیس و سرورالسلطنه، همچون خانم، اول در واقعیت بودند از عالم واقع بیرونشان کشیدم، و به شهر قصه بردمش . ساختمشان از جنس آرزوهای خودم ساختم. وقتی درد کشیدند با هر دو درد کشیدم، وقتی سرورالسلطنه از سردار خواست به او تجاوز کند، دلم برایش لرزید. وقتی حاصل آن تجاوز را به جان بست دانستم چرا. وقتی به الیس گفت من مهرپور را با نفرت خواستم و با مهر پروریدم. جز خودم کسی ندانست چرا می گوید. و آلیس بود که مهر آن زن در دلش افتاد و سرورالسلطنه بود که از دخترک انگلیسی کبرا ساخت و او را همچون خیال خود کرد.

حالا من کتاب را تمام کرده ام اما اگر عمرم باشد باید الیس را باید ادامه بدهم. آلیس تمام نیست.
فقط وقتی به خود گفتم باز هم ترا خواهم نوشت دلم آمد که نقطه ای بگذارم و کتاب را به خزر واگذارم تا نگاهش کند. من در روزهای آخر انگار نمی توانستم غلط ننویسم. انگشتانم دنبال واژه های دیگری می گشت روی صفحه کلید ها و در پی درستی و نادرستی اش نبود. این کار به گردن خزر افتاد. که گفت اشک ریختم و خواندم. و گفت...بماند.

اما حالا گذاشته ام یک ماهی استراحت کنم و بازگردم به دنیا. آن وقت قصه دوم را چه نام می نهم. هنوز نمی دانم .
.

آيا می توانم...

2008-06-23T12:23:00.000-07:00

گفت می تونم دوستت داشته باشم. و منتظر پاسخ دخترک ماند. دخترک نگاهی از بالای چشم به او کرد و همان طور که سرش را پائین انداخته بود کتاب هایش را زير بغل زد و دوید. چنان دويد که منگوله فرمز کلاهش به شاخه ای که کنار راه چشمه بود گير کرد و ماند. او نفهميد و رفت.

مرد گفت من می تونم شمارو دوست داشته باشم. اين را سئوالی پرسید. در جواب نگاهی را ديد که به او دوخته شده بود و سايه از لبخندی که بر لب های او افتاد. ديد او دست هایش را به هم ماليد و سوار اتوبوس شد. منتظر ماند تا او از پنجره اتوبوس نگاهش کند که کرد. اتوبوس رفت و در مه غليط پائيزی گم شد.

پائيز رسيده بود، بوی برگ های سوخته در رهگذر جنگل پيچيده لای مه رقيقی که محيط را اثيری می کرد. پرسيد می تونم دوستت داشته باشم آيا. زن نگاهی به خورشید کرد که تلاش می کرد تا از لای ابرها خودی بنماياند. و بر آن خيره ماند. انگار چيزی در خاطرش گذشت که با انگشت کنار چشم هايش را پاک کرد.

پرسید می تونم دوستت داشته باشم. و باز هم خيره بر او منتظر پاسخی ماند.زن فقط آهی کشيد و کتابش را بست و از روی نيمکت بلند شد. کتابش را زير بغل گذاشت و لنگ لنگان رفت. آفتاب پائيزی پهن شده بود بر رهگذر باريک جنگل. مرد آرام مسير نگاه او را دنبال کرد. به همان خانه رسيد که از بامش دودی نازک به آسمان آبی می رفت. به خانه ای که می شناخت.

در فاصله هر کدام از این سئوال ها و سکوت ها، ده سال گذشته بود. هر بار آمد و روی همان نيمکت نزديک مدرسه شان نشست، هر بار در چهارمين روز از پائيز. و باز پرسيد. و اينک ديگر آن جوانک نبود، موهای خاکستری، چهره ای با رد پای گذر ساليان. از دورها آمد. ولی رساند خود را از دورهای دور زمين. باید می رسید به قراری که از چهارده سالگی با خود داشت. چهل سال پس از اولين بار.

"می پرسم می توانم دوستت داشته باشم" اين را با صدای بلند گفت اين بار، اما آرام و بی شتاب. انگار با باران سخن می گفت که بر سرو رويش می ريخت و داشت از کنار گردنش عبور می کرد و او عين خيالش نبود. بی آن که کسی بر نيمکت نشسته باشد گفت. گفت و نشست. آن قدر نشست که شب سايه خود را بر جنگل و درخت و نيمکت انداخت. پس خط نگاه آخرين بار را گرفت و از راهگ باريک جنگلی گذشت و ايستاد روبروی خانه ای که دود از دودکش آن بالا نمی رفت .

آنگاه برگشت و راه باريک کنار جنگل را رفت تا گورستان. بی نشان و رهنما رفت. رفت تا بر بالای سنگی ايستاد. آخرين و تازه ترين سنگ گورستان. وگفت می توانم دوستت داشته باشم. اين بار پرسشی در کلامش نبود. گلايه ای بود شايد. و شنيد که يکی می گفت جوابت دادم هر بار، نشنيدی. می پرسيد نشنيدی. مرد فرياد زد چرا شنيدم، هر بار شنيدم. هر بار شنيدم. خم شد و منگوله قرمز کلاه را بر سنگ نهاد، بوسه ای زد که چهل سال را در حسرتش گذرانده بود. اين بار با تاکيد گفت، بی هيچ نگرانی، بی سکته و آرام گفت، بلند و با اشگ گفت: دوستت دارم. و حس کرد که صورتش را نهاده است بر کف دست های مهربانی.
[تکه ای از کتابچه آبی]

خانه شماره 32

2008-02-28T08:08:00.000-08:00

ده ها سال دیگر، پس از ما، وقتی ما نبودیم و اين آسمان بود و ایرانیان دیگری بودند با سرنوشتی دیگر. پدرانی دست فرزندان خواهند گرفت و به تمپل وود خواهند آمد و در آن شماره 32 را نشان خواهند داد و خواهند گفت ربع قرنی در این جا مردی تنها ساکن بود که هيچ گاه تنها نبود.

برای گذرندگان آینده هستند کسانی که بگویند اين جا در روزگار آن مرد که تنها بود و تنها نبود، پرچمی همیشه پشت پنجره اش آویزان بود سبز و سفید و سرخ، که نه پرچم ايتالیا بلکه چون نیک نظر می کردی پرچم سرزمينی دور بود که اين مرد بدان جا تعلق داشت. پرچمی که از وقتی سیزده ساله و شاگرد قهوه چی بود در شهری به اسم اصفهان، بر دست داشت تا سرانجام بر همان پرچم پوشانده شد و در گورستان هندون خفت. دور از سرزمينش، دور از سی و سه پل، در خواب زاينده رود و چهارباغ خفت. در کنار همسرش، مادر معزز و علی و جواد، که او نيز نذر کرده، سجاده نبسته، با دعائی زير لب، پانزده سال قبل به همين سرنوشت دچار شد.

آیندگان موقع عبور از خانه 32 تمپل وود با دست پنجره ای را نشان خواهند داد که مردی تنها که هيچ گاه تنها نبود پشت آن می نشست و چشم می دوخت به پیچک روبرو، در انديشه پیچکی که در حياط خانه اش در اصفهان کاشته بود و همه خانه هائی که در شاهین شهر ساخت.

پدران به فرزندان خواهند گفت که آن مرد سی سال در این شهر زیست و هرگز زبان همسايگان نیاموخت، و هنگام مرگش همسایگان آمدند تا بگویند که با بی زبانی بهترین همسايه هاشان بود، از مهربانی او خبر داشتند همسايه های کوچک و بزرگ. و این عزیز الله اثنی عشری بود که از شنبه پیش دیگر نیست. و به همان سرنوشت تن داد که همه از آن ناگزیرند. اما تا قبل از رها کردن تن، عزيز، خود و اين خانه را در دل و ذهن هزاران نشاند. هر گاه کسی از اهل هنر از تهران و اصفهان آمده، انگار بوی دیار دارد، به پیشوازش رفت و نرسیده چای دم کرده خوش رنگ جلو او گذاشت تا بگوید هنوز همان شاگرد قهوه چی هستم، و کسی این را می گفت که روزگاری از بزرگان و کارآمدان بازار اصفهان شده بود، معتمد نامداران و خود صاحب سرمايه.

چندصدند، یا چند هزارند ایرانیانی که شبی در خانه تمپل وود سر کرده اند. آخرين میهمان عزیز عزیزالله خان، ايرج پزشگزاد نویسنده و محقق نامی روزگاری در وصف عزیز اشاره کرده بود به شاه عباس و کاروانسراهایش و اين عادت گزشکنی اصفهانی ها. همسايگان اين خانه چه بار ها که صدای موسیقی غم آوا یا شادی بخشی را شنيدند که از داخل این خانه در کوچه پیچیده بود. و آن شب هائی بود که نامداران موسیقی میهمان عزیز بوده اند. و شب های شعر. و شب های خاطره ... و شب بوهائی که از خانه اصفهانش رسید و در حیاط کوچک اینجا کاشت، بوی مانوس تمپل وود بود، و بوی یاس که شب های تابستان، سنگ را به ياد دیار می ترکاند. و او همچنان هیچ نمی گفت.

معتمد بازار، وفادار به همان آرمان ها که از جوانی بدان سر سپرد، محرم این و آن، اولين حاضر روزهای سخت ايرانيانی – از هر مشرب – که در این سی سال در غريبی بودند، عزیز ما، اینک رفته است.

از "سیاه مشق" سایه تفال زدم . آمد:

فریاد که از عمر جهان هر نفسی رفت
دیدیم کزین جمع پراکنده کسی رفت

این طفل که چون پیر ازین قافله درماند
وان پیر که چون طفل به بانک جرسی رفت

رفتی و غم آمد به سرجای تو ای داد
بی دادگری آمد و فریاد رسی رفت

سخت جانی و تهدید

2008-02-16T18:12:00.000-08:00

چندی است که از چند جانب، انواع تهدید و خوشامد و گمانه هائی می شود با اين مضمون که گوئی صاحب این وبلاگ قرارست در رسانه ای تصويری، به کاری مشغول شود، آن هم کاری موظف. و هر بار که خبری از این دست در وب لاگی نوشته می آید، يا در سايتی پخش می شود، و يا در نشريه ای داخل یا خارج کشور خود را به قول قدیمی ها به حلیه طبع می آراید، مقداری هم ابراز محبت و تهدید همزمان واصل می شود.

به نظر می رسد پخش کنندگان این گونه شايعات که سه سال قبل هم بخت خود و مرا در این زمينه آزمودند و پشت تلويزيون های لوس آنجلسی هم گفتند و بعضی ناسزا هم مزيد کردند، نکته ای را در نظر ندارند و يا ناخواسته از یاد می برند. من اینک شصت و یک سال را گذرانده ام و اگر هم موقع خداحافظی و تقاعدم نرسیده باشد حتما زمان آغاز کاری اجرائی نیست. از همين رو نه مرا رغبت و توانی هست به چنين کاری، نه پيشنهادی شده است.

صاحب این قلم نزديک بیست سالی هست که خود را از هر نوع کار اجرائی معاف کرده، پیش از آن نيز هرگز کارمند موظف جائی نبوده و هنوز هم نيست. این نکته را از آن رو نوشتم که هم تهدیدها را بی فایده کرده باشم و هم با تشکر از ابراز محبت ها مانع از پخش چنين خبرهای نادرستی شده باشم. اگر حالی و مجالی باشد همين که دارم سومين کتاب قصه بلند [بعد از امينه و خانوم] را تمام می کنم، آرزوئی بزرگ را به سرانجام رسانده ام. هم اکنون کتابی با عنوان نام ها و نشان ها را به پايان برده ام که در نوبت چاپ قرار دارد. اين مجموعه چنان که از عنوانش پيداست زندگی نامه هائی است که درباره افرادی نوشتم و هم سرگذشت مکان هائی است که در تاريخ معاصر جائی داشته اند. مجموعه ای تازه از مقالات یک دو سال اخیر هم دارد آماده می شود برای افزوده شدن به شش جلد دیگر که هست. می بينید و می دانيد که حتی با هم وعده هائی که داده بودم مجال افزودن بر پادکست هایم نشد، چه برسد به کاری تازه که خوب می دانم چقدر بزرگ و دشوارست و کار جوان هاست.

جز اين ها اگر کاری از سر تفنن و یا برای گذران زندگی می کنم همین هاست که در اين وب لاگ منعکس است و یا با صدای خودم پخش می شود. همين ها زياد هم هست. تا همين جا هم ما را به سخت جانی خود اين گمان نبود.

به جای روز والانتین

2008-02-14T03:00:00.000-08:00

عاشقان روزتان مبارک باد. سه چهار سال قبل درباره روز والانتین چیزی نوشته بودم که هر چه گشتم پیدایش نکردم. خدا عقل بدهد باعث و بانی اش را. و خدایش نگهدارد که من از دستش هیچ گونه دلگیری ندارم. اما حیفم آمد از این روز بگذرم که بهانه این غربی هاست برای گسترش محبت . و البته گرم کردن بازار که پشت هر کاری و هر مناسبتی هست. یعنی این بازار است که خود را همگام و همدم می کند با وقایع. الان ببنید چینی ها دارند چه می کنند تا از المپیک گرمی بازار بسازند
چنان که گزارشش می رسد و عکس هایش هم، در ایران هم در بعضی نقاط قلب های سرخ دارد از سروکول شهرها بالا می رود.
امسال داستانی که اضافه شده مخالفت دولت های سعودی و افغانستان و دیگران با این روزست. اما از آن جا که هنر نزد ایرانیان ... جناب دکتر فريدون جنیدی پیشنهادی کرده اند که فوق العاده جذاب است. می توان دنبالش را گرفت و ماجرا را حل کرد. در عین حال اگر باز هم مخالفت شد، دانست که دیگر کار کسانی است که تهاجم فرهنگی را بهانه کرده و با سنت های ایرانی مخالفند.
این استاد کارشناس می گوید ،و به اعتبار گفته ایشان می توان چشم بسته پذیرفت که، اسپندارمز روزی بوده است که در ایران باستان به زن و به عشق و به زندگی نامگذاری شده بود. پنج شش روزی هم بیشتر با چهارده فوریه روز والانتاین فاصله ندارد.
این می تواند هنر ما باشد که از دل سنت های خود نهال هائی را برکشیم و در دلمان رشد دهیم و در عین حال با عادت های خوب دنیا هم درنیفتیم.
درسی از درس های روز عاشقان.
سال آینده روز اسپندارمز را تبریک خواهم گفت

عکس های سام

2008-02-07T12:46:00.000-08:00

سام جوانروح به عنوان بهترین فتوبلاگر تورنتو انتخاب شده است . مطمئن بودم و مطمئن هستم که جایش بیش از این هاست در میان فوتوبلاگر ها. نگاهی به عکس هایش ، عکس هائی که ارويژینال هستند نه کار شده توسط کامپیوتر به ما زوایائی را نشان می دهد که به چشم غیرحرفه ای نمی آید. به ظاهر همان آسمان است و همان پل و همان معماری که دیده ایم . اما نمی دانی چرا آسمان در کادر سام که می رود عشوه گر می شود و زیبائی های خود را بیرون می ریزد و جزئی از یک کار هنری می شود. و کار هنرمند همین است.

به یاد اوین

2008-02-02T04:03:00.000-08:00

برای بچه هایم. برای همصدائی با وبلاگ نویسان که به یاد اوین بوده اند. و هر کس در پنجاه سال اخیر سری و سودائی داشته است ، در خاطره هایش از شب های خالی و زنجره ها و جغدهای اوین چیزی حک شده. و این همان حال است که اول نهضت باغشاه داشت و بعد قزل قلعه و قصر که زندان های مدرن بودند گرچه جای فلک الافلاک و عادل آباد و دیگر قلعه ها را تنگ نکردند. همه با هم ماندند، سهل است کم آوردند و از درآمد نفت تا توانستند در کنار هر شهر و هر روستا زندانی ساختند. که زندان از متعلقات بشر امروزست اما نه زندانی که در آن دانشجوئی به جرم سخن گفتن و به گناه داشتن اعتقاد به بند باشد.
پس به یادهمه شمع های سوخته و همه نورها، دور و نزدیک

خبر خوردیم از عزرائیل

2008-01-09T11:40:00.000-08:00

مهران قاسمی را ندیده بودم، اما ندیده می شناختم، چند باری از آن سوی خط و تلفن حرف زده بودیم. همیشه شاد و همیشه خوش به دل، مودب، چنان که هيچ گمان نداشتم که دارد از خط سی عمر می گذرد. و حالا چه فايده از گفتن این که مرگ زود، خیلی زود سراغ وی را گرفت.

حالا این غمی که می بنيم و می شنوم بچه های روزنامه نگار را در برگرفته، و حق آن هاست، تازگی دارد. غم مشترکی که از همداستانی حکايت می کند. دو سال پیش هم وقتی آن هواپیمای سی 130 سقوط کرد و نزديک صد تن از بچه ها ورپریدند، به گمانم چنین بود - نوشتم که – لابد در لحظه افتادن آن عقاب مرگ، بچه ها همه شان عجله داشته اند برای گزارش حادثه و خبر زدن به هم. که ناگهان حادثه به همه شان خبر زد.

حالا هم، سر مهران، خبرخورده ایم از عزرائیل.

اين غم را به همه بچه های اعتمادملی، به همه شما آتش به جانان که آتشی تازه به جانتان زد روزگار، تسلیت می گویم. به همه شما روزنامه نگاران جوان که در ادامه راه همره پر امیدی را همراه ندارید. به همسرش که، خواندم در وب لاگش، و پیداست که صدای پائی را گم کرده است.

ای آرزوی محال

2007-11-22T10:33:00.000-08:00

یک آرزوی دیرینه در بشر هست برای پرواز. از ازل بوده است. و یکی از دلایل این آرزو تمایل بشر به طی الارض و یا جهانگردی و اشنا شدن با جهان است و دیگری نگریستن از بالا به دنیا. نگاه کردن شهر و دیار خود از بالا. وقتی این عکس در برابر چشم آدمی می نشیند با خود می گوید چه آسان آن آرزوی محال تحقق گرفت. به خصوص که هفته گذشته دوچرخه هائی که با دو بال پرواز می کنند، یعنی هلی کوپتر ساده و کوچک، به نمایش در آمد و گفته می شود که تا هشت سال دیگر تجاری می شود. یعنی تکمه ای و پرواز.

یعنی به همین سادگی در زمانه ما خواب پرواز. تعبیر شد. مبارکتان باد.

هجده سال گذشت

2007-11-19T15:42:00.000-08:00

عکس و یادآوری شیرینی از قلم توکا نیستانی که طرح هایش حرف نداشت و ندارد و حالا دریافته ام که در انتقال حس و حالش به خواننده با کلمه هم موفق است. این وب لاگ چه هنرها که نمایان نکرده است.

حرمت عشق

2007-11-09T10:19:00.001-08:00

اسمش نیک گودوین است. بیست و سه سال دارد و حرمت عشق نگاه می دارد . تا بدانی که سینه خالی از عشق نمی ماند و اسمان این بار امانت بیهوده به تو آدمی نسپرده است. نگاه کنید این عکس ها را. لازم است مانند همه عاشقان درودی فرستادن. به قول نظامی چشمش نه به چشم یار ماند؟

برگ و کائنات

2007-11-08T14:09:00.000-08:00

دلم گرفته نیست، دلم شکسته نیست، دلم می ریزد گاهی اما. و تنگ می شود برای پسرکی با موهای فرفری که هی کتاب های نجوم می خواند و می خواست بداند ته آسمان کجاست. می خواست بداند کجاست که خدا خانه دارد. می خواست بپرسد آیا کسی آن جاست.

دلم گرفته نیست، و هم شکسته نیست، ولی از این که تو دیگر سئوال هایت را به گوش بالش خوشبوی او نمی گوئی، و خواب نمی بینی که بال گرفتی و رفتی و رفتی و رفتی به اوج آبی ها... دلگیرم.

از این که خواب نمی بينی که روی برگ سواری میان دریاها، و خواب نمی بينی که لانه لک لک خراب شد افتاد به روی گنبد خالی و آن صنوبر پیر، و کاسه نذری به کفر دایه شکست. و زار نزد هیچ کس برای کبودان که نوجوان افتاد. و هیچ کس نگفت چرا... چرا

دلم برای کسی تنگ است که خانه اش را روی رگ های برگ نشان می کرد، و پیام هایش را به ساقه نیلوفر می بست، و گاه ساعت ها با قاصدک سخن می گفت، که از گوش باد پنهان بود....

دلم گرفته نیست، دلم شکسته نیست ولی دلخورم. بزرگ شدی و رنگ کلمه هات پرید، و نگرفته هیچ پندی داری گم می شوی میان خیال.

وقتی این برگ و کائنات FantasticTrip.pps را دیدم دلم برای شاعر دیروز سوخت. همان که تنها وسیله اش نی بود، دمید در نی، و بعد هزار یا نهصد هنوز شکایتش به گوش هاست. دلم برای شاعر دیروز سوخت که ره برد در نظرگه راز ولی چنین نبرد که امروز می برد تصویر و دانش خلاق آدمیزادان ...

نگاه کن به انتهای راه شیری، به انتهای برگ، به انتهای ماده، به انتهای خواب. شعرست انگار آمده به رویایت. یک شعر ناب.

آن که با دوربینش، جهان را گریست

2007-11-07T16:36:00.000-08:00

از وقتی که کاوه نیست هر وقت به یاد روزی می افتم که آمد به نظرم می رسد زمستان بود، یا دست کم پائیز. اما تقويمم می گوید تابستان بود. تابستان تهران سال 1355هم هوای تهران گرم بود و هم زندگی گرم. داشت انقلاب می شد در ایران. وقتی هم انقلاب می شود هر فصلی که باشد گرم است، هر جا که باشد. شاید برای این که کاوه مثل یک توفان بر سر آدم می ریخت. رگباری بود. آرام نداشت. گرمش نمی شد. سی سالش نشده بود.

جائی که آمد دفتر مجله ای بود به نام سبز. یک ماهنامه برای دوستداران محيط زيست درست کرده بودیم. می خواستیم از روی الگوی نشنال جئوگرافيک، اول مجله ای درست کنیم و بعد هم انجمنی. شکارچيان و دوستداران طبیعت هم جمع شدند. در اين موقع بود که در باز شد و آمد:

- من کاوه هستم، کاوه گلستان.

چيزی از حرکات پدرش ابراهيم گلستان بهترين داستان نویس و فیلمساز ايرانی، در سر و دست و زبان داشت. شايد هم نداشت فقط همان دوربين بود که بر گردنش انداخته بود، و آن عجله ای که داشت. بريده بریده حرف می زد انگار عجله داشت برای رفتن. من کاوه هستم را گفت و بعد هم کلی عکس را ریخت روی ميز. کاوه عکس هائی گرفته بود که اصلا ربطی به طبیعت و دوستدارانش نداشت. عکس هائی سیاه و سفید از فاحشه های تهران در محله شان. در همان اتاق هائی که هر چه به آن گل بیاویزی و هر چه عکس هنرپیشه های خوشگل به درودیوارش بزنی. هر چقدر عود و عنبر بسوزانی، بوی غم می دهد. کاوه اين بوها را جمع کرده بود. زن نشسته بود وسط تخت. وجودش و تخت به هم ريخته اش انگار ادعانامه ای بود عليه فحشا ، عليه فقری که زنان را واداشته تا به قديمی ترين شغل عالم بپردازند. ادعانامه ای عليه مردها که در عکس ها دیده نمی شدند اما حضورشان دیده می شد. لازم نبود کاوه با آن عصانیت درباره مردها حرف بزند که زد. از عکس هائی که گرفته بود پیدا بود.

-مرده شور این مردها را ببرد می روند این جا برای عشق.

عکس هائی از شهرنو تهران – محله فحشا – ماند در کشوی من، قرار شد فکر یک نمایشگاه باشيم.

سری ديگر عکس هایش مال بچه های معلول بود که در خانه زندگی می کردند در خانه های فقرزده. گفت که ساواک به او گفته این عکس ها برای خارجی ها فرستاده نشود آبروی مملکت و تاريخ هفت هزار ساله اش می رود. وقتی اين را می گفت قاه قاه به ريش ماموران امنیت می خندید. بچه های معلول در قفس های آهنی بسته شده بودند مثل يک حيوان. و در يکی از عکس ها مادر سرش را گذاشته بود به قفس و گریه می کرد. مادری که از رنج کودک زجرکشیده، خودش لاغر شده بود مانند میله های آهنی. به میله های قفس پارچه های کهنه رنگ به رنگ بسته بودند که در آسیا و آفريقا وقتی به درختی می بندند یعنی آن جا مقدس است و معجزه می کند و آرزو کسی را که گره زده است آن کهنه را برآورده می کند.

دوربين کاوه گشته بود و نگاه خالی و بی امید زنان فاحشه و نگاه خالی و دردناک بچه ها را صید کرده بود. شکارچی غريبی بود کاوه. عکس هایش انگار ادعانامه ای بود درباره مردم در دادگاه زندگی.

عکس های کاوه در کشو میزم ماند. مجله سبز هم ماند. ما هم مانديم. از پایئز آن سال دیگر هر روز با کاوه در خيابان های انقلاب زده از این سو به آن سو می دویدیم. خسته نمی شد، نفس کم نمی آورد. گرچه گاهی فيلم کم می آورد. بچه های انقلابی همان طور که کوکتل مولوتف درست می کردند و يا از پادگان ها اسلحه آمریکائی بیرون می کشیدند برای کاوه هم فیلم عکاسی پیدا می کردند. همه او را می شناختند. هی صدایش می کردند و به او سوژه ای را نشان می دهد. کسی را که تیر خورده بود، کسانی که رفته بودند خون هدیه بدهند.

از انقلاب ایران بود که کاوه دیگر عکس گرفتن از صحنه ها و آدم های ایستا را کنار گذاشت، شد عکاس صحنه های گذرا. صحنه هائی که با سرعت می گذشتند. می خواست انقلاب را با همان سرعتی که داشت صید کند. غذا نمیخورد. همه جا بود. چنین بود که پرت شد وسط زندگی. حالا ديگر واقعا زمستان شده بود. یک بار وسط روزهای انقلابی دیدم که بنزين لندرورش تمام شده بود و بچه ها داشتند آن را هل می دادند. آخر وسط عکاسی و کار زخمی ها را هم می برد بیمارستان اگر وسیله ای نبود.

در همان زمستانی که رژيم پادشاهی داشت مثل برف آب می شد يک بار دوربينش را از دست داد و آن هم زمانی بود که ما را به باغشاه بردند و سرهنگی بازجوئی کرد و به ما گفت فردا شب کودتای نظامی می شود و همه تان را خواهيم کشت. کاوه گلستان با صداقتی که از حرفه ای بودنش مايه می گفت با سادگی گفت می شود من هم بيايم و عکس بگيرم. اين صحنه در ده سال پایان عمر که به عنوان فتو ژورناليست آزاد برای بی بی سی کار می کرديم بارها تکرار شد و دو بار ديگر هم او دوربين خود را از دست داد و بارها فيلم هايش را به نور آشنا کردند. چندان که ديگر عادت کرده بود به اين رفتار و به پرس و جو های دائمی.

از آن رو به بعد کاوه بیست و پنج سال فرصت داشت. بیست و پنج سال پر و پیمان زندگی کرد. به اندازه صدسال. در آن اوایل هنوز دیجیتال نشده بود دوربین ها و در تاریکخانه ظاهرشان می کرد. نصف شب خسته می رسید خانه، تازه می پرید در تاریکخانه تا فیلم ها را ظاهر و عکس ها را چاپ کند. و گاهی همان نصف شب از تاریکخانه فریاد می زد و فحش می داد. معلوم بود که به آدم مخصوصی فحش نمی دهد بلکه مخاطبش روزگارست. مثل آن شب.

غروب یک روز عرقریزان رسید و همه کارکنان مجله را جمع کرد و با خودش برد. اتفاق عجیبی افتاده بود. انقلابیون مسلمان یک محله را به آتش کشیده بودند. باور کردنی نبود یک محله. همان محله بدنام . همان شهرنو تهران. محله فاحشه ها و خانم رييس ها که کاوه در سری عکس هایش ثبتشان کرده بود.مثل آن که همه شان آشنای او شده بودند با خودش می گفت حالا این ها کجا بروند. و کسانی که با او رفتند آمدند و تعریف کردند که حزب اللهی ها به شوق آمده بودند و نگذاشتند کاوه از خلخالی که آن آتش سوزی را راه انداخته بود عکس بگیرد. گاوه سعی کرده بود خلخالی را از این کار باز بدارد. بهش گفته بود حاجی آقا بعضی های این ها بچه فلج داشتند. مادر و مادر بزرگ داشتند ممکن است در آتش گیر بیفتند. بعد هم اين ها کجا بروند چیزی ندارند، جائی ندارند. اما حاج آقا با شکم بزرگش به او خندیده و گفته بود آن ها حکم شرعی شان سنگسارست. رحم بهشان کرده ام . خوب است بسوزند و از گناه پاک شوند. کاوه چندشش شده بود. بعد رفته بود با کمک اهالی محلات اطراف و زن هائی را که بچه هایشان را به بغل کرده بود صدا کرده بود. همان جا دو تا دوربینش را ماموران حاجی آقا شکسته بودند. یکی از بچه های محل به سرعت رفته بود برایش دوربین ساده ای آورده بود اما آن را هم گرفته بودند و بعدش هم با تفنگ تهدیدش کرده بودند.

در روزهای انقلاب که روزهای خشونت کور بود، کاوه هی صحنه های تازه کشف می کرد. تا یک زمان هنوز حس زیباشناختی و انسان دوستانه اش کار می کرد و موثر بود. عکسی از او را روی مجله خبری تهرانمصور چاپ کردم که بچه ها داشتند شاخه های گل بر لوله تفنگ سربازان می کاشنند. در عکس دیگری یک گلفروشی گل هایش را به رایگان بین مردم می ریخت. عکس روزی که شاه از ایران برای همیشه رفت. عکس هائی گرفته بود که انگار صدا داشت . مردم که بدون بنزين و نفت بودند در شهر برف زده، در خیابان روی پیت های خالی نفت رنگ گرفته بودند و می رقصیدند. عکس ها و مجسمه های شاه که دور خیابان ها گردانده می شدند، هر کدامشان به اندازه ده ها مقاله معنا داشت.

کاوه و عکس هایش پر پرواز گرفته و در معتبرترين مجلات و روزنامه های جهان چاپ می شدند.

انگار می خواست تکه ای از زمان را، تکه ای از حادثه را از جا بکند و مال خودش کند. آن روز، دوربین هایش را گرفتند، از قیلم هایش فقط دو حلقه به او رسيد. اما انگار همین برایش کافی بود، انگار تکه ای از تاريخ تکه ای از زمان را جدا کرده بود از متنش. وقتی می رفت نیمه شب تا ظاهرش کند، در تاريکخانه، تازه شروع کرده بود به گریستن. انگار تازه داشت می دید و تا آن موقع از چشم دوربینش دیده بود. عکس را همان طور که خیس بود آویزان می کرد به بند و ايستاد جلو آن. تازه شروع کرد برای آن تکه از واقعيت گريستن. کاوه بيش تر با دوربينش می گريست و گاهی با چشمانش. چشمانی که مدام جست و جوگر حقیقت بود. و آن را نمی يافت. حقيقت آينه ای تکه تکه شده بود که هر چه تکه هایش را به هم می چسباند آن چه را او می خواست نشانش نمی دادند.

پرسيدم: کاوه چیه چرا چشمانت گود افتاده. چرا وحشت زده ای

اين شش ماه بعد از انقلاب بود، جنگ داخلی از کردستان شروع شده، کاوه هم رفته بود به غرب ايران، ميان کردها . رفته بود و ديده بود. نیمه شبی به سرعت خودش را رساند. تا ببیند که گلوله های بمب و موشک چطور لاله ها را له کرده بودند. لاله های واقعی را. لاله های کوهساران کردستان را. همان کوه هائی که صدها سال است در آن صدای گلوله می پیچد. زمانی که کاوه رفت، بهار بود. یک عروسی را عکس گرفت. عروسی کامل انگار نه انگار که جنگ دارند. داماد کنار دستش تفنگ گذاشته. آمده بود و تعریف می کرد که عین عروسی های روستاهای مکزيک یا اسپانیا، يا جائی در آمريکای لاتین بود - . باور نداشت که داماد در لحظه ای کت و شلوار شهری را کند و لباس محلی تن کرد و ردیف فشنگ و تفنگ. داماد و ساقدوش ها رفتند. کاوه همه جا را عکس گرفت حتی نگاه صبگاهی داماد را که از عروسش دور شد و خداحافظی کرد با تفنگش. کاوه برگشت تهران که آذوقه و فیلم بردار و عکس هایش را چاپ کند. یک سری هم برای عروس و داماد و خانواده شان و میهمانان چاپ کرده بود. هفته بعد رفت. نه عروس ، نه داماد، نه اصلا روستائی نبود. زير باران موشک ها یا گریخته و آواره شده و یا کشته شده بودند. جای پایشان را گرفت. باغچه به هم ریخته را صید کرد. میزهای برگشته و خونی. کاوه دیده بود به در و دیوار و به حجله خالی مانده ای که مادر داماد آراسته بود. با گل های مصنوعی و بافته های دست. حالا می خواستی وقتی اين عکس ها را در تاريکخانه از داخل داروی ظهور بیرون می کشید، کاغذ خیس را به دیوار نکوبد. می خواستی با خشم دست خیسش را به عکس خیس نکوبد. می خواستی فریاد نزند. اما همان طور که خلیان هلی کوپتر فریادش را نشینده بود، اين جا هم کسی نشنید.

جنگ

انقلاب، کردستان، ترکمن صحرا، خوزستان و بعد جنگی با عراق که هشت سال طول کشید. کاوه گلستان را تجربه بخشید. در کوره تند زندگی پخت. زندگی چنان به شتاب می گذشت که نمی توانست فیلم هایش را مرتب کند. بعضی ها مرتب نشده ماند. جانش و دوربینش پشت لندرورش بود و از این شهر به آن شهر. در روزهای انقلاب گاه جوانانی را سوار می کرد که تنها نامی از انقلاب شنیده بودند و تصوری از خشونت و اعدام های آن نداشتند. از تفنگ خوششان می آمد. از شعار از روپوشیدن. کاوه امیدوار بود جامعه و قدرت حاکم مجالی بدهد که اين جوانان خودشان دريابند که همه زندگی تفنگ نیست. مهلتشان بدهد که تفنگ هایشان را رها کنند و به مدرسه بروند. این انقلابی نماهای احساساتی، اما روحانيون برای تاسیس حکومت شتاب داشتند. در کردستان کاوه می دید که حکومت مرکزی دارد قوی میشود. در ترکمن صحرا دید که جوانانی اعدام شدند که هنوز کسی آن ها را نمی شناخت و در همین طور که نظامی ها یونفورم هایشان را می پوشیدند بدون ترس از انبوه مردم

حس قدرتمند کاوه گلستان در تشخيص گاه چنان بود که باورنکردنی می نمود. مانند روزی در سال 1374 که در محل خبرگزاری جمهوری اسلامی از سه تن دختر جوانی فيلم می گرفت که برای مصاحبه با خبرنگاران آورده شده بودند و به کشتن سه کشيش مسيحی اعتراف می کردند. همچنان که دوربين خود را مواظبت می کرد، همه را هم مراقب بود. آهسته مردی را نشان داد و گفت همه کاره اوست کاش می شد راضيش کرد و تعدادی عکس از او گرفت. کاری که ممکن نشد و سه سال بعد وقتی همه رسانه های خبری دنيا به دنبال عکسی از سعيد امامی معاون سابق وزارت اطلاعات می گشتند که به اتهام قتل ده ها روشنفکر و فعال سياسی دستگير شد و در زندان خودکشی کرد به ياد آوردم که اگر آن روز کاوه موفق شده بود تا از آن مرد عکس هائی که می خواست بگيرد چقدر اين روزها به کار می آمد. کاوه از همان پشت دوربين چیزهائی می دید که با چشم غیرمسلح مثل این که دیده نمی شد.

تا اواخر ده 90 که دوربين فیلمبرداری را پیدا کرد دوربين دیجیتال. خیلی زود به آن دل بست و دیگر از آن دل نبرید تا وقتی که نفس کشید.

دوربين را ابتدا به کار گرفت برای ساختن مستندی با عنوان "ثبت حقیقت" برای کانال چهار بريتانیا. درباره سانسور در مطبوعات ايران . بعد از بیست سال که با دوربين عکاسی کار کرده بود یک باره انگار حرکت را کشف کرد اما مهم تر از حرکت صدا بود. صدا برایش جذابیتی دیگر داشت. فیلم که پخش شد و جلوه کرد و هواداران حقوق بشر متوحه واقعیتی شدند که ینهان می ماند، علاقه او هم بیشتر شد. در همان فیلم جمله ای از من گرفت که بعد از گفتنش بودنم در ایران به دردسر افتاد.

به دنبال ساخت همين فيلم بار ديگر به بازجوئی فراخوانده شديم همراه يکی از مصاحبه شوندگان، شبی تا نزديکی صبح. در ميانه پرس و جوها چشمان کاوه مدام به دنبال کشف زاويه های نادری بود که نور و اتاق خالی و صندلی و ميزی فلزی ايجاد می کرد.

کار خبری به ويژه با رسانه های خارجی در سرزمينی که در آن اطلاع رسانی با سوء تفاهم از سوی حکومت روبروست خطراتی پيش بينی نشده دارد. مانند بارها شکسته شدن در و پنجره دفتر کارش و بازديدهای پنهانی گاه به گاه از محل زندگيش. اين توضيح که تفاوت اطلاعات و ضد اطلاعات و اطلاعات محرمانه در کجاست از بس در فرصت های مختلف به کسان مختلفی داده شد ديگر از برمان شده بود، گرچه هميشه کسانی بودند که سرانجام به بی غرضی و بی طرفی در انعکاس رويدادها پی می بردند. آن ها را صداقت باورنکردنی و سادگی و شفافی کاوه به فکر وامی داشت. گرچه سه بار که کارت خبرنگاری که به او امکان عکسبرداری و فيلمبرداری می داد توقيف و باطل شد.

بيش از همه، آن چه مانع از آن شد که در همه اين سال ها از ايران با همه خطراتی که برايش داشت دور نشود، اول این بود که تهران تحرک داشت خبر داشت و آن جا می شناخت. ديگر اين تعدادی شاگرد پیدا کرده بود که به آن ها فتوژورنالیسم درس می داد در دانشگاه و از اين جوان ها اين همه علاقه داشتند به وجد آمده بود. بعضی از جوان ها آنقدر فقیر بودند که دوربينی نداشتند و می آمدند و دوربين استاد را قرض می کردند.

جوايز بين المللی آنقدر او را به شوق نمی آورد که موفقيت جوانان عکاس . یک سال پيش از مرگ به افغانستان رفت و از جنگ آن دیار گزارش های تتصويری باورنکردنی و درخشانی آورد که باور داشتم جايزه معتبری را در جهان فتو ژورناليسم نصيبش خواهد کرد. اما نماند تا آن وقت .

بار آخر که کاوه را دیدم همچنان در چشمانش پشت دوربين و یا همان طور که خیره می شد پر از زندگی بود. زمستان سال 2001 که آمده بود برای گزارش دادگاه يک روزنامه نگار که من بودم. مرا با لباس زندان آورده بودند تا در دادگاه محاکمه کنند. همان طور که داشت برای شبکه جهانی بی بی سی فیلم می گرفت وقتی نزدیکش شدم آهسته پرسید اذیت شدی. فقط نگاهش کردم او راز نگاه ها را می دانست. همان که طور سال ها نگاه آدم هائی را ضبط کرده بود که بيش از من حرفی برای گفتن داشتند.

زندگی کوتاه اما پر و پیمان کاوه گلستان همان طور به پایان رسید که تصورش را داشت. در وسط خبر . در حالی که باز عجله داشت که برود و تکه ای از واقعيت را بردارد . ثبت کند وخوشحال باشد که مانع از آن شده است که تکه ای از واقعیت گم شود. رفته بود به کردستان عراق. کردستان را دوست داشت و هر بار به دسته های گل از آن جا می آمد گل های صحرا و هر گاه وقتی می رفت برای چندین بچه و بزرگی که از دوستانش بودند هدیه می برد از تهران. آن روز همراه با جيم ميور رفت بود تا فیلمی از خوشحالی سليمانيه تهیه کند. جائی در بیابان گفت تا ماشین را نگاه دارند و قبل از این که جیم میور پیاده شود او پرید و همان طور که دوربين در بغلش بود به هوا رفت.

ساعتی پس از درگذشت باورنکردنی کاوه گلستان، جان سيمپسون گزارشگر بی بی سی از همان شمال عراق درباره او و شور و علاقه اش به حرفه خود، در بخش خبری تلويزيون 24 ساعته بی بی سی گفت.

ده ها تن از روشنفکران و هنرمندان تهران رفتند و جنازه او را بردند. بر بالای سر گورش عکسی از وی نهادند که دوربينش را در بغل داشت و داشت دوردست ها را نگاه می کرد. ایرانی ها هنوز در فتوژورنالیسم کسی را ندارند مانند او که جهان را انسانی و آرمانی، ببيند و در لحظه ای که بايد تکمه را فشار دهد. نگران نباشد که در زير پایش مینی هست یا نه. و چنین بود که در آن روز لحظه ای گذشت . پس از آن کاوه ديگر نبود.

مارچ 2007

مقدمه کتاب ثبت حقیقت، کاوه گلستان – به زبان انگلیسی

نکته این جاست

2007-10-11T13:55:00.000-07:00

نوجوانی بودم که درسی از دور آموختم از استاد علامه جلال همائی، ایستاده بودم و گوش می دادم که استاد با شاگردانش به گفتگو بود اول خیابان آناتول فرانس ، شرق دانشگاه . گویا یکی از شاگردان اظهار دلتنگی کرده بود استاد گفت شما می دانید ما یکی از سه چهارمیلیارد موجودی هستیم که در یکی از سیاره های منظومه شمسی است و او خودش یکی از مثلا چند هزار منظومه شناخته است و انتهای این کائنات پیدا نیست و در وهم نمی گنجد.

استاد به این جا که رسید انگشتانش را جمع کرد و گفت غم اینقدری که ناله و فغان ندارد. به این گفته حقارت ما و کوچکی غممان را بازگفت. از آن زمان هر گاه که از چیزی چنان دلگیر شدم که گویا پایان دنیاست، یک کتاب نجوم کوچک جیبی پیدا کرده بودم که از اولش اندازه های کائنات را می خواندم و تجسم می کردم. آن کتاب همیشه همراهم بود و هست. حالا شما به جای آن کتاب برای دانستن حد و اندازه مان این فیلم را ببنیند و اما مهم است که آدمی به همین ارزن اندازه ای که دارد اما مغرش می تواند انشتین باشد یا مولانا. نکته همین جاست

زنجره ها

2007-10-02T03:35:00.000-07:00

در سایت رسمی شاملو نوشته ای از آقای پاشائی هست، اگر بود هشتاد و یک سالش می شد احمد. راست گفته پاشائی هر روز بزرگ تر می شوی مرد.

شما چی فکر می‌کنید؟
این زنجره‌هایی که الان اینجا دارند با تمام وجودشان زنجیره‌های بلورین صداشان را می‌بافند احمد شاملو را یادشان هست؟
شما، زنجره‌ها یادتان هست؟ روزها و شب‌ها، تو همین ماه، روی همین کوه، توی همین ده، کنار همین درخت گردو، با احمد به آوازهای عاشقانه‌ی شماها گوش می‌دادیم؟
با شماها هستم، آهای زنجره‌های شعر خاطره، احمد شاملو را یادتان هست؟
می‌دونید حضور بزرگتر و بزرگتر شماها، غیاب بی‌ سر و صدای احمد رو بزر‌گتر می‌کنه؟
هیچوقت برای خاموشی این زنجره اشک نریخته بودم، مگر امروز...

ع.پاشایی
ساعت ۲ بعد از ظهر
۳۰ تیر ۱۳۸۶، داراب‌کلا

شب

سراسر

زنجير ِ زنجره بود

تا سحر،
سحرگه
به‌ناگاه با قُشَعْريره‌ی درد
در لطمه‌ی جان ِ ما

جنگل

از خواب واگشود
مژگان ِ حيران ِ برگ‌اش را
پلک ِ آشفته‌ی مرگ‌اش را،
و نعره‌ی اُزگَل ِ ارّه‌ی زنجيری

سُرخ

بر سبزی‌ نگران ِ دره

فروريخت.
□
تا به کسالت ِ زرد ِ تابستان پناه آريم
دل‌شکسته

به‌ترک ِ کوه گفتيم.

ننگ بر جنگ

2007-10-01T07:23:00.000-07:00

این یک کارتون کار یک کاریکاتوریست پانامائی است و نشانه ای از نگاه صلح جویان جهان به مرغوای جنگ به قول بهار

رقصی چنین

2007-10-01T05:31:00.000-07:00

شعر که همیشه با کلام نیست گاه در نت های یک موسیقی درج است و گاه در حرکات موزون و گاه نیز.
حیفم آمد که رقصی چنین میان میدان را نبنید.

اگر در بهشتت ببینم

2007-09-30T06:08:00.000-07:00

اریک کلامپتون برگشته بعد سی سال کنسرت هائی هم اجرا کرده از جمله ترانه ای به نام لیلا که نوشته اند بر اساس فهمی از نظامی گنجوی است اما من همان را که در جوانی دوست داشتیم می خواهم. همان اشکی در بهشت که جوانی ما از جمله با آن گذشت. با اجرای همان موقع ببنید . چقدر دنبا فرق کرده ازلباس ها تا گفتار و صحنه .

در نیویورک

2007-09-26T08:16:00.000-07:00

این عکس را یکی از بچه ها برایم فرستاد از آلبوم فواد فریدزاده انیمیتور خوب و دانش آموخته مدرسه عالی مد نیویورک که از معتبرترین مدارس این رشته است. همان جائی که نیمای من هم درس خواند. در عکس که گویا در سفر سال قبل آقای خاتمی به نیویورک برداشته شده، فواد از سر محبت تی شرت نیمانی، طراحی شده توسط نیما را پوشیده است. در زیر عکسی که برای من رسید نوشته شده بود: عزیز دل برادرمه!

در شور

2007-09-18T07:30:00.000-07:00

امی با تعریف های متداول دختر خوبی نیست. اما من صدایش را خیلی دوست دارم . یک ته تلخی شرقی در صدایش دارد. این ترانه بازگشت به لباس عزا[سیاه] که اصلا به باورم در شور خوانده شده . یا در گوش من چنین است. چند روزی است با آن حالی می کنم . و نمی دانم به کجا. یک جائی دور می روم. نمی دانم به چه حالی. اما حالی غریب . دیگر هیچ نمی نویسم

شاهرخ و سوک مادر

2007-09-13T04:07:00.001-07:00

با اشک خواندم. درد کشیدم و خواندم. ایستادم و خواندم. بیدار ماندم و خواندم. نفهمیدم که تلفن زنگ زد. نخواستم بدانم. نفهیمدم که چگونه گذشت. چنان پرشد هوای سینه از مهر، از مهری که در صفحه به صفحه و سطر به سطر کتاب درج بود که ياد خویش گم شد از ضمیرم.
در صدائی کرد و چند نامه و بسته به داخل خانه افتاد. گشودمشان. در آن ميان کتابی بود که دکتر حسن کامشاد فراهم آورده است با نام "سوک مادر" شاهرخ مسکوب. گشودم هنوز پستچی در راهرو بود که چشمم به تصویر مهربان مادر شاهرخ افتاد، پس دیگرش از دست ننهادم تا تمام شد آن 125 صفحه. و تمام پر شدم از احساس مهربانی. مهری که شاهرخ به مادر می ورزید و با آن نثر فاخر آن را بیان می کرد، و مهری که حسن کامشاد به دوست از بچگی اش ورزیده و کتابی چنین آراسته است. پس آی آدم ها، معدوم نشد مروت و وفای به عهد.

شاهرخ مسکوب که نوشتن [چنان که خود نوشته در خواب و خاموشی] برایش یک جور عبادت بود. و احیتاج به حضور قلب داشت، مادرش را مثل همه فرهیختگان می پرستید. در کارنامه ناتمام نوشته "مادرم ... بیش از هرکس در من اثر کرده بود، در ساخت اخلاق یا روحیه ام... او بدون اين که خودش بداند يا اصلا به اين فکرها بیفتد شالوده هویت من بود"

شاهرخ جای دیگر در یادداشتی در هجدم خرداد 1343 همان سال که مادرش مرد نوشت "من در تن مادرم زندگی کردم و اکنون او در اندیشه من زندگی می کند. من باید بمانم تا او بتواند زندگی کند. تا روزی که نوبت من نیز فرارسد به نیروی تمام و با جان سختی می مانم. امانت او به من سپرده شده است. دیگر بر زمین نیستم، خود زمینم و به یاری آن دانه ای که مرگ در من پنهانش کرده است باید بکوشم تا بارور باشم"

و مرگ را، مرگ را که سرانجام آدمی است و در 1384 سرراه شاهرخ نشست، او خود چنین نوشته است "آدم نمی تواند از همان اول چنین مرگ هائی را باور کند، مرگ عزیزترین کسان را. تنها راهی که می ماند نپذیرفتن و نفی واقعیت است، از پس حقیقی که از این واقعیت سرچشمه می گیرد ناگوار است و غیرانسانی".

سی سال بعد شاهرخ مسکوب پیر شده بود اما مرگ مادر باور نداشت. رفیقش نوشته است که وقتی در زمستان 75 شاهرخ از سرطانی که در خونش خانه کرده بود با خبر شد، سه نگرانی داشت. اول آن که می گفت " انگار با تنم بیگانه شده ام" و دیگر نگران غزاله دخترش بود و سوم دلواپس کارهای هنوز منتشر نشده: ادای دین به مادرم، فردوسی و مرتضی کیوان.

کتاب مرتضی کیوان را بود و دید که در سال 1382 منتشر شد. کامشاد نوشته "بدرودش با فردوسی و شاهنامه را با خون دل نگاشت و مجال بازخوانی و غلط گیری اش را نیافت. چنان که ارمغان مور، جستاری در شاهنامه" چندماهی بعد از مرگش منتشر شد." و اين مانده بود به گردن دوستش .

تا بدانی که چرا ماندم و خواندم و چرا گریستم و خواندم، این بخش از مقدمه کتاب را می آورم.

"شاهرخ پس از زندان و شکنجه، هنگام نوشتن دستش می لرزید. در همان سال های اوليه در 1339 در نامه ای به دوستی شوخی جدی می نویسد: این دست های صاحب مرده هم می لرزد و در نتیجه نوشته ام عین خط میر شده است.

لرزش دست به مرور شدیدتر شد، به طور که در سال های اخر دیگر توان نوشتن نداشت و کارهایش را با ماشین تحریر یا کامپیوتر دو انگشتی روی کاغد می آورد. علایم این لرزش طبعا در یادداشت هایش هم می اید و گاه خواندن "خط میر" دشوار می شود. کوشیده ام آن چه درباره مادرش در نوشته هایش یافت می شد بی کم و کاست در این جا بیاورم. امیدوارم که از من نرنجد"

پس، آسان شد کارم. برایتان گفتم که کتاب "سوک مادر" نوشته های شاهرخ مسکوب زنده یادست درباره مادرش خانم عصمت مسکوب، و این مادر فرزند غلامحسین خان و ماه سلطان خانم زرکوب.

ممنونم از آقای کامشاد که رفاقت را تمام کرد با شاهرخ. ممنون هم از نشر نی که چنین کتابی پیراست در این عرصات، با کاغذ مناسب و با چاپ خوب. و برایم این همه نشانه مهرست و مهربانی و وفا که مستدام باد.

و چون در میان پرده ای از اشک می نویسم، گفته باشم که شاهرخ مسکوب هزاران هنر داشت که من که مسعود بهنود باشم یکی ندارم اما در یک جا شبیه من بود. من نیز مانند او، مادر بزرگ، "ماهی جونم" بود.

واه که چقدر دلم برایت تنگ است.

لرزه ها

2007-09-09T04:48:00.000-07:00

چند روز کاری داشتم و سخت گرفتار بودم و فرصتم نبود و حالا که دست داد. که به کارهای مانده برسم مهم ترین کارم این شد که مقاله ملیحه خانم محمدی را بخوانم. ابن دفعه نه برای این که هر چه بنویسد ملیحه خانم می خوانم و به نوع نگاهش علاقه مندم . نه برای این که مقالات رادیو زمانه را معمولا می خوانم که معمولا انتخاب های خوبی است. بلکه برای این که موضوعش با جانم آشناست. درباره لرزه ها کتاب فریده زبرجدست.

من به تمام آدم ها، به همه زن ها، به همه دخترهای جوان که ممکن است نام فریده و فرج و ملیحه محمدی و مرا نشنیده باشند توصیه ام این است که این کتاب را گیر بیاورند و بخوانند. عجب است که دارم درباره کتابی که هنوز خودم نخوانده ام چنین سخنی می گویم. دلیل روشنی دارد. بیست سال و بیشتر ست که منتظر این نوشته بوده ام.

سال پنجاه نه بود اگر خطا نکنم. سالی بود که تهرانمصورمان را ویران کرده بودند در اولین یورش به رسانه های ازاد. همه پراکنده شده بودیم. من از سرگذشت بچه های اتاق تحریریه . بچه هائی که توسط سیروس جمع شده بودند بی خبرمانده. خودم دیگر از نیمه زیرزمینی به زیر زمینی ارتقا یافته . از خانه ای که در آن بودم و داشتم جنگ و تنهائی را با نوشتن از سیدضیا تا بختیار علاج می کردم، بیرون زده بودم. می رفتم تا نیما پسرم را ببینم که کنار خیابان یوسف آباد فرج را دیدم که نهایت احتیاط را هم داشت. با شوقی آمد. با شوقی از دیدنش روبرو شد. گفتم کجائی. چه می کنی حسین رهرو. گفت در شرکتی و بعد هم فکر زندگی ... مثل همیشه جویده می گفت اما لابه لای کلمات دستش بی اختیار به سمتی چرخید و انگشت اشاره اش سوئی را نشانه گرفت. لحظه ای، و لحظه ای نه بیش از این ، در ادامه خط اشاره فرج دخترکی نازک را دیدم سبزه رو و محجوب. نگاهی آهوانه داشت. و از لابلای کلمات جویده فرج معلوم شد که یا دارند ازدواج می کنند یا همین روزها کرده اند.

شاید باورتان نیاید که من فریده خانم را همین اندازه دیده ام. اما هیچ وقت از گوشه و کنار ذهنم و دلشمغولی های ذهنی ام دور نمانده است. سال ها گذشت و آدینه را علم کردیم. مدتی بعد باز سیروس رفت و فرج را آورد. و دیگر بودیم و بودیم تا روزی که در تهران بدرقه اش کردم. به چه حالی بودیم بماند. بعد هم فرج رفت و یاس و داس را نوشت. بعد هم من توضیح دادم برای کسانی که از کشف فرج به شوق آمده بودند. بعد بعد بعد بعد...

اما من همیشه منتظر بودم. می دانستم این اتفاق می افتد. یک بار و آخرین بار، وقتی فرج گم بود و دلی به سینه هیچ کدام از ما نمانده بود، روزی که - در دفترخاطراتم نوشته ام که کدامین روز بود - آمدم ترسان و لرزان به لانه ام، بالای برجی نزدیک خانه هوشنگ گلشیری. رفتم مثل آن روزها، اول پرده ها را بکشم و بعد چراغ را روشن کنم که دیدم چراغ تلفن چشمک می زند یعنی که پیامی دارد ، شاسی را فشار دادم صدای گلشیری در خانه ام پیچید: رییس هر کار لازم است بکن. جنازه این بچه را می اندازند توی خیابان ها. لازم نبود اسم بیاورد معلوم بود فرج را می گوید.

هوشنگ مدتی بود درباره فرج غر می زد. مدتی بود رابطه شان خوش نبود. روزی هم در عرض سه ساعت برایم گفته بود چرا، اما حالا این چه پیامی بود؟

در آن فضای وهم آلود هنوز چراغ را روشن نکرده، بدگمان به تکه ابری که از گوشه آسمان سرک کشیده از پنجره به درون. این هم صدای هوشنگ که از جنازه فرج می گوید.

در این وضعیت بودم که تلفن زنگ زد. برداشتم اول بوقکی که خبر از اتصال به آن سوی دنیا می دهد و بعد صدای بغض کرده فریده که به رعایت من حرف زیاد نمی زد. با کمترین کلمات داشت گزارش می داد از وضعیتی که ایجاد کرده و می دانستم که یک تنه دنیا را از وضعیت فرج باخبر کرده. گفت و گفت ناگهان زنجیر برید. فریاد زد: دارم به شمائی می گویم که دارید گوش می کنید.

فضای ترسناک و وهم آلوده ام را وهمناک تر کرد. داشت خطاب به سربازان گمنام امام زمان حرف می زد. راهی پیدا نکرده بود جز این. داشت به آن ها که خطوط تلفن را شنود می کنند می گفت. جیغ زد: گلایه نکنید که چرا دنیا را به هم ریخته ام. به هم خواهم ریخت.

چشم هایم بسته بود و نمی گویم به چه حالی داشتم می شنیدم که دخترک لاغرک سبزه رو دارد یک دستگاه بزرگ و مخوف را تهدید می کند. اما خنده نداشت. گریه هم نداشت. گرچه مستاصل شده بود اما صدایش از ضعف نبود.

روزها بعد وقتی آن خاطره را بارها بارها در ذهن زنده کردم به خودم گفت انگار نزدیک شانزده سال از آن لحظه که کنار پیاده رو خیابان یوسف اباد دیدمش منتظر بودم داد بزند. بزن دختر چرا بغضت را فروخورده ای. مطمئن بودم که روزی فریاد خواهد کرد. بی تردید بودم که صدای فریاد فریده شنیدنی است. تصویرهای او را در فاصله آن بار که دیدمش تا روزی که صدایش در تلفن پیچید توسط دیگران کامل شد. وقتی کاوه گلستان برای تهیه فیلم کشف حقیقت به خانه فرج رفت. و فیلم را آورد. وقتی فرج با عباس معروفی بر سر هیچ دعوایشان شده بود. ورسیونی که عباس معروفی آورد خیلی سینمائی بود و فریده با پاهای گچ گرفته در گوشه آن نشسته و از اشپزخانه برای روشنفکران شرقی چای و غذا می داد. یا تصویری که روزی محمد مختاری داد که با فرج خیلی نزدیک شده بود زمانی.

الان به خودم می گویم که فریده را با صبوری و مظلومیتی که در نگاهش بود از همان نگاه اول من جای دخترم بامداد گذاشتم انگاری. و همین طور از دور او را پائیدم. بامداد را هم همین طور. و حالا برایم شیرین تر از این خبری نیست که کتاب خاطره مانندش منتشر شده. به خصوص که راوی هم ملیحه خانم محمدی باشد با صداقت تمام.

اول تلفن کردم و خواهش کردم که یک جلد از کتاب لرزه ها برایم بفرستند بعد نشستم به نوشتن این کلمات . هر وقت پست آورد کتاب را و خواندم، باز هم شاید نوشتم . فعلا همین ذهن تکانی کافی.

بگو بیخود

2007-09-05T10:58:00.001-07:00

قدیم ها که نامه و نامه نویسی معمول بود، گاهی که نامه را پستچی نمی برد و یا گم می شد برای همه عادی بود، چرا که بسیار اتفاق می افتاد. به همین جهت فرمانفرما از همه نامه های خود یک رونوشت هم داشت و در شماره گذاری ها به آن اشاره می کرد. و خیلی از آدم ها مانند آل احمد و انجوی هم شماره گذاری می کردند نامه ها و از دوستان می خواستند در نامه هائی که می نویسند به شماره اشاره کنند که معلوم شود. اما حالا که نامه تبدیل شده به همین وب لاگ ها و یا ئی میل که در فضای مجازی می چرخد ظاهرا کسی جائی نگذاشته برای نامه ای که نرسد.

دو ماه قبل از توکا نیستانی تابلوئی دریافت کردم که مدت ها بود منتظرش بودم. چرایش برمی گردد علاوه بر علاقه ام به کارهایش ، به این که توکا و آن مانای شیطان را از بچگی دیده ام و در دلم جای خاصی دارد توکا با آن هیکلش هنوز برایم همان پسر چموش است. دیدم نمی شود که تعدادی از تابلوهایم رسیده و چیده ام دورم و از توکا جز چندتا کار کوچولو که البته شاهکارست و زمانی کارت تبریکش کرده بودیم چیزی ندارم. برایش پیام گذاشتم و او هم محبت کرد. همان روز که تابلویش را خواهرم آورد، به شکرانه آن که بابتش پولی از من نگرفته بود توکا رفتم و شصت پاوند رایج ممالک محروسه بریتانی خرج کردم و قاب و پارسپارتوئی سفارش دادم و هفته بعدش هم رسید و بنا به سندی که می بینید نصب کرده ام بالای تابلوی محمد حمزه و کنار کاری از هومن مرتصوی و البته دو تا کار فوق العاده مهدی سحابی .

همان موقع هم برایش نوشتم که رسید و نوشتم که منتظر می مانم برسد لندن و یک شب شام ببرمش به رستورانی که می خواهد. اما حالا دیدم نامه ای نوشته و معلوم شده ئی میلی که فرستادم نرسیده و ندانسته که اصلا تابلو را دریافت کرده ام یا نه.

این هم رسید دوباره. و تشکرش را می گذارم برای موقعی که خودش آمد. همین را گفته باشم که در این فاصله یکی از دوستان که به دیدنم آمده بود مدتی را پای کار توکا ماند و اول خندید و بعد ... چنان که تا به حال چند نفری را دیده ام که جلو تابلوئی از فریده لاشائی عزیزم دقایقی می ایستند و به زیبائی بنقشه ها خیره می مانند.

این را گفته باشم که گاهی دلم برای تابلوها و مجسمه هایم که دورم و در منظرم نیستند خیلی تنگ می شود. بگو بیخود.

شب نگاه تو

2007-09-05T04:12:00.000-07:00

غزلی خواندم از امیربهروز قاسمی که نمی دانم این غزل را در کرمان سروده و یا کرمانی است و در کرمان. اما غزلش طعم اسمان های کرمان را داشت. حس خوبی . این هم از حسن های اینترنت که وبلاگ سحوری را در دسترسمان گذاشت. لازم نیست گرد شهر دنیال غرل خوب بگردی همین جاست . هنوز ساده است و هنوز سمباده ها دارد که باید بخورد. اما خوب است و روان. با لذت من همسفر شوید. کمی از این دنیای بد فاصله بگیریم. به خصوص آن جا که مجبورمان به سیاست می کند.

شب ، نگاهِ تو نيست ، اما من

به خيال اَم تو با منی ، با من

از کنارم عبور کردی ... وَ

ماندم اين جا چه قدر تنها ، من

مثلِ آن شب ، درست يادم هست

تو همان جا نشستی ، اين جا من

هيچ کس هيچ چيز فکر نکرد

هيچ کس زُل نزد به تو ، يا من

خواب می بينم اَت که تنها ای

هيچ کس با تو نيست ، حتا من !

یک مقاله دلخواسته

2007-08-28T04:25:00.000-07:00

خیلی مایل بودم شما را در لذتی که خودم از خواندن مقاله آقای دلخواسته بردم شریک کنم. این بدان معنا نیست که همه نظرات ایشان را می پسندم. اما از این مقاله بسیار آموختم. در باب فمینیزم اشارات آگاه کننده ای دارد مقاله. اگر مقاله بدان بلندی نبود و اجازه داشتم حتما آن را به تمامی این جا نقل می کردم.

حضور تلفنی

2007-08-02T05:40:00.000-07:00

آقای هاشمی زنگ زدند که می خواهند خطبه بخوانند تا آرش داماد شود. صدای خودش آمد در گوشی: اجازه ... بزرگ تر و از اين حرف ها... از دیروز که خبر داد که زمان دفتر نويسی رسیده و رخت دامادی می پوشد به فکرش بودم. حالا اين ها که از کنارم عبورم می کنند و می بينند با چه دقتی گوشم را به گوشی چسبانده ام، چه می دانند در چه کاریم. تا خيال را در خنچه بگردانم، خاطرات روزهائی که در بند بود آرش در ذهنم زنده شد، و خاطرات روزهای کلاس، کم سن و سال و کوچک اندام با نکته بينی های تک زبانی. اما تا بخواهی مهربان و مفيد.

حالا اين اختراع گراهام بل دارد صدای شادمانی را از تهران می آورد به گوش من. خودم را آماده کرده بودم که به عروس و داماد تبريک بگویم و زندگی سعادت بخش آرزو کنم، از همين دور. اما تا هلهله از جمع برخاست و با اجازه بزرگ ترها... بغض راه گلويم را بست که نتوانستم به مهدخت که دو سه ثانیه بود تازه بله گفته بود تبريکی بگويم. حالا چرا بغض نمی دانم. اين عادت پدر و مادرهاست که در اين مواقع از فرط شعف گلويشان بند می آید. آرش هم مثل فرزندست برای من.

تا آرش برود برای امضا کردن سی چهل فصلی که در سند هست برای مردان، تلفن دست دکتر علی بود که برايم فضا را گزارش کند . اين فن سالار نواده آيت الله مازندرانی و از خانواده محترم سلطانی، هر کار می کند بايد کامل و بی نقص باشد از نقشه و مهندسی و بررسی های فنی صنعتی، تدريس تا گزارش عقدکنان آرش. که ناگهان گزارش قطع شد به فریاد هل هل و معلوم شد که آرش و مهدخت زن و شوهر شدند. در اين وسط نگار خانم هم به عنوان دستیار گزارشگر مددرسان آمد. البته خانم ها معمولا در اين جلسات کارهای واجب تری دارند تا گزارش کردن برای پدرخوانده ای دورافتاده .

چنان که خزر هم شب با مسنجر آمد و گزارش تصويری داد.

آرش فقط شاگرد من نبوده، دوست و برادر کوچکم هم بوده است. به عقلی که دارد، خیلی جلوتر از سنش. از برآمده های دانشگاه شريف . از آن خوش [یا بد؟] شانس هائی که وقت دانشکده رفتنشان با دوره اصلاحات همزمان بود. اين نسل تا روزی که هست، داغ و مهر اين دوران پر و پیمان را به سينه و به دل خواهد داشت.

الان که آمدم گزارش حضورم را از دور در عقدکنان آرش بدهم یاد روزی افتادم که بچه های انجمن دانشگاه شريف دعوتی کردند، من و آقای جلالی نماينده مجلس و جوانی که مديرکل فلسطين وزارت خارجه بود رفتيم به میزگردی. روز فلسطین بود. باور دارم آن ها که از دور دستی بر آتش ايران دارند و با شهامت به تحليلش مشغولند تصور نمی توانند کرد که در آن سالن چه می گذشت و می گذرد. نگفته نگذارم خودم هم اگر چندی ديگر ميهمان اين چشم چپ ها بمانم، ديگر از تحليلش عاجز خواهم شد. در آن جلسه آرش و خزر نشسته بودند رديف اول و از چشم هايشان پیدا بود که نگران من بودند که نه وکيل مجلس بودم و نه مدیرکل، و به همين دليل مخاطب تندی های بچه ها نبودم. پس راحت می توانستم بگويم که چرا بايد از حقوق فلسطينی ها دفاع کرد. يکی از بچه ها رفته بود پشت ميکروفن و با لحظه غلیظ آمریکائی [آن هم تگزاسی] ترور را تلفظ کرد و با همان آوا "خشونت" را. درست مثل این که دندان را تازه کشیده باشد و زبانش بی حس باشد و نتواند جمعش کند. حرفش هم اين بود که هواداری از فلسطينی ها درست است اما گروهی که جمهوری اسلامی ازش حمايت می کند تروريست است. حالا يکی بيايد درستش کند.

باری آن جلسه وقتی تمام شد مثل همیشه آرش و خزر بگو مگویشان شده بود بر سر اين که من بايد اين حرف ها را آن بالا می گفتم یا می گذاشتم وکیل و نماينده دولت بگویند.

همين است رسم روزگار که دانشجوها داماد می شوند، یا استاد می شوند و هر چه برسر استادان يا پدران آورده اند، نسل بعدی به سرشان می آورد. اگر دولتمردان معمولا درمانده در تدبیر، خود را ناگزير نبينند که در اين روند دخالت کنند و يکی را به زندان اندازند و ديگری را پاکسازی کنند و آن يکی را وادارند تا با تلفن در مراسم عقدکنان پسرش شرکت کند. بماند.

جای گله گذاری نیست. دارند قند می سایند. عروس و داماد آرزو داشتند که خطبه شان را آقای خاتمی بخواند. امروز و فردا به نظرم به مقصود می رسند. قانون و آئین به جا آورده شد، حالا مانده رسم سویدای دل.

صدمین سال کار نیک و گره خرگوش

2007-07-29T11:02:00.000-07:00

ساندی تايمز امروز عکس اصلی اش درباره جمبوری امسال لندن است که به مناسبت صدمین سالگرد تاسیس پيشاهنگی مراسمی بزرگ تر از هميشه است. بيش تر روزنامه های بريتانيا به همين مناسبت گزارش ها و مقالاتی نوشته اند. رولاند وايت نويسنده مشهور و پرکار تايمز هم در مقاله ای در ساندی تايمز از کتاب هال ایگولدن [کتاب خطرناک پسران] نقل کرده که چاره بحران های قرن بيستم پيشاهنگی است.
هر کس اين می شنود امری در سرش می گذرد. اما من...

پنجاه سال پيش که من ده سال بودم و پيشاهنگ، همه آرزويم اين بود که در جامبوری پنجاه شرکت کنم. نتوانستم، کسی پولم نداد. کسی جرات نکرد که من به خارج از کشور بروم تنها. حالا امروز با خودم گفتم کجائيد ای خفتگان در خاک که امروز در اين جايم تنها، و کسی هم نگرانم نيست.نيمه های ديشب بلند شدم از پشت کامپیوتر که ديگر هم چشمم خستگی در کند هم کله ام، هم به اليس مرخصی بدهم که کمی به خودش برسد. از ساعت یازده با من بود یکسره. در اين حال نشستم بی اختیار پای تلويزيون و صفحه که گشوده شد گزارشی درباره پيشاهنگان بود. کسی چه می دانست در آن نيمه شب من دارم به گره خرگوشی زار می زنم. یا انگشتی که بايد در دهان کنی و به هوا بگیری تا بفهمی که باد از چه طرف می اید و شمع و قانوس را به آن ميزان کنی.

در برنامه تلويزيونی مسابقه ای گذاشته بودند برای بر پا داشتن چادر با چشمان بسته. دلم می خواست فریاد بزنم و رهگذران بی خبر شنبه شبی را با خبر کنم که بابا اين چادرهای امروز که سبک هستند و همه چیزشان حساب دارد و اندازد. ما با انگشتان یخ زده و دسته بيل و چادر های برزنتی سنگين ، چادر بر پا می کرديم.

با خودم حرف می زدم نيمه شبان، از اول باری که پشت ميکروفنی رفتم شاید نه ساله بودم. سرگذشت همين لرد بيدن پاول بنيانگذار پيشاهنگی را گفتم. آقای بنائی یادش به خير باد، پدر پیشاهنگی ايران را که دستی به پشتم زد. یعنی که از عهده برآمده ام.

دو سال پیش - می خواستم برای علی هاشمی بنویسم وقت نشد حالا این جا می نویسم - داشتم بنا به توصيه همیشگی او، و به يادگار از دوران پیشاهنگی، با آتی در جنگل و پارکی در شمال لندن قدم می زدم. خودمان را گم کرده بوديم. جهت از دستم به در رفته بود که ناگهان ساختمانی در برابرم ظاهر شد. تعمد داشت در اين ظاهر شدن، می خواست لحاف خاطره هایم را پنبه بزند. ناگهان گفتم ای وای. انکار کسی به خانه فاميلی رسيده باشد. دائی گمشده ای را پیدا کرده باشی. بی اختبار قدمم سست شد. مگر ممکن بود. انگار ده ها بار به اين خانه قديمی آمده بودم. انگار اين همان درخت معابدست. يا خانه مقدسی که هر کس در آن خانه ای دارد. آتی و دوستش مانده بودند اين چه حکايت است چرا چنين می کنم. کسی نمی دانست که ناگهان ظاهر شدن نام بيدن پاول بر بالای اين خانه که چاه آبی هم در حياطش بود، با اين توضيح که تا زنده بود در اين خانه زيست چه کرد با من. بله آن جا موزه و خانه بيدن پاول بود.

و اگر برگردم به حرفی که به نوشته رولاند وایت در آن کتاب آمده است. راست بگويم من هم موافقم. اگر جهان بتواند همه مردم را در بچگی وادار کند که به کمک به مردم عشق بورزند، چنان عشق بورزند که راه و
چاره آن را هم بیاموزند. چطور شکسته پائی را به بیمارستان برند، چطور غريقی را نجات دهند، چطور گربه را از بالای درخت به سلامت به زير آورند. چطور با همديگر بسازند و کار کنند.

من هنوز تصور می کنم هر چه از تسامح و کار تيمی بلدم يادگار روزگار پيشاهنگی است. و عجبا که در روزگار رضا شاه گفته بودند اين پيشاهنگی را از روی الگوی هيتلر بسازند، مثل سازمان جوانان آلمان نازی، در دوران تازه هم تعطيلش کردند به حساب آن که غربی است و حالا بسيج را بر اساس الگوهایش ساخته اند منتهی عقيدتی با ماموريت های انتظامی و نظامی. در نتيجه آن مقصود را نمی دهد و به منظور رضاشاه نزديک تر شده است. زمان ما پيشاهنگی از هر چه سياست است خالی شده بود. بودند از ميان ما کسانی که درس کوهنوردی و دره پیمائی را در پيشاهنگی گرفتند و بعدها جدا شدند به چريکی افتادند. اما . دکتر بنائی نمی گذاشت کسی بداند که پدر آن یکی تیمسارست یا دکترست مبادا تفاوت طبقاتی مشکل آورد. خودش هم به فقيرا و کسانی که نداشتند لباس بخرند، توجه بيش تر داشت. همين يکدست شدن لباس ها. بازرسی کوله های پشتی که از محبت های مادر چيزی در کوله نباشد که تفاوت ها را به ياد آورد. همين قسمت کردن همه چيز در جمع نشانه آن است. همان شاد بودن به يک کار نيک در هر روز، آن قدر راضی می کرد که نيازی به پز دادن به سمت و مقام و ثروت پدری نبود. من که هيچ يک از اين ها نداشتم. اما آن ها هم که داشتند همين که دستشان در ظرف شستن زمستانی وقتی چادر زده ايم در بلندی های پلور بی حس می شد، ظاهرا به يادشان می افتاد که کلفت چطور مدام چنين کاری را می کند.

دوستی داشتم نادر بنکدار [اینک پزشک برجسته ای است در شمال آمريکا] يک شب که در زير چادر بيتوته کرده بوديم در دامنه های دماوند در يکی از سبزترين و سردترين نقاط جهان، همان پنجاه سال پيش. شنیدم که آهسته گريه می کند. گوش دادم اشتباه نبود. سرم را از کیسه خواب به در کردم و پرسيدم چيه نادر. گفت امشب خرمای سهمم به زمين افتاد و خاکی شد می خواستم نخورم اما گرسنه ام بود، فوتش کردم و خوردم. و حالا فکر می کنم چکار می کنند اين گرسنه ها، اين ها که فقيرند.

ده سال پيش در آمريکا از کسی شنيدم که می گفت دکتر بنکدار با ايرانی هائی که امکان مالی ندارند، چقدر راه می آید و در معالجه شان به رايگان می کوشد. انگار صدای کودکی اش در گوشم پیچید که گريه می کرد.
عکسی هم که در اول مقاله هست. مسعود بهنود ده ساله است تازه سبیل پشت لبش سبز شده در لباس پیشاهنگی[ رسته مخصوص انتظامات جمبوری تهران]

بامداد و بامداد

2007-07-26T02:52:00.000-07:00

شد هفت سال که شاملو رفت. الف بامداد که نوشتم بی او کلمه یتیم شد و چنین سخن را تنها درباره یک تن دیگر می توانم گفت که بماناد. شاملو به نظرم یکی از دو عزیزترين خاطره نسل امروز ايران است به وسعت کلامش و به اعجازی که در ترکيب اين کلمات داشت. و این نه ربطی به اشنائی من با او دارد، نه حتی ربطی به آن سختی که زندگی کرد و روزگار گذراند و دردی که همواره بر جانش بود.

درست در همين روزها سالروز تولد دخترم بامداد، سپیده دم زندگی من است که نام از شاملو دارد. و درست در همین روزها آمده است به دیدنم و چشمم به دیدارش بعد چندماهی از آن سفر روشن شده است. سفری به آمریکا که بامداد را فقط چندساعتی دیدم آن هم آن قدر گرفتار بودم که چند کلامی هم رد و بدل نشد و ارزویش به دلم ماند.
یک سی دی مصور از زندگیش درست کرده است که در آن میان از اولین عکس های همین است که بالای این پست می بینید. زمانی است که چندماهش بود این بامداد و با شاملو و رویائی به به نمیر روستای دلنشینی در بابل رفته بودیم.

غلط گفتم

2007-07-09T09:30:00.000-07:00

داشتم رسانه های فارسی زبان امروز را برای جام جهان نمای بی بی سی بررسی می کردم. از فرط شتابی که بچه ها داشتند و جدالی که با عقربه های ثانیه شمار در استادیو در جریان بود، و بخشی از آن به من هم منتقل می شد نام فهیمه خضر [با دو سکون، نام یکی از پیامبران]حیدری را به غلط [با دو فتحه اول، بر وزن خزر] گفتم. بعد با خود خندیدم که بعد از چهل سال هم می شود پس خطای بزرگ کرد.

امسال سی و هفت سالی از اولين باری که صدايم از راديو پخش شد می گذرد. گمان نداشتم که صدایم اصلا ارزش فنی پخش داشته باشد. اول بار زنده يادش ژاله کاظمی چنين حرفی را زد و به جد پایش ايستاد و سال بعدش در تلويزيون وقتی مجری برنامه "رسانه" که من و دکتر رشیدپور آن را می نوشتیم سرماخورد و نرسيد، ايرج گرگین که مدير شبکه دو بود پیام فرستاد که نويسنده خود اجرا کن. بدو خودم را به اتاق او رساندم که بگویم عملی نیست و دلیلم هم اين بار صدایم نبود. چون از رادیو پخش شده بود و قابل قبول می نمود . دلیلم عينکم بود. چند سال قبلش در تلويزيون خصوصی [معروف به تلويزيون ثابت].در برنامه ای با مرتضی ممیز شرکت کرده بودم و فیلمبردار مدام می گفت عینک شما مزاحم من است. و من قانع شده بودم که افتادن نور در عينکم مانع از کار جدی با اين رسانه خواهد شد. اما آن روز گرگین سگرمه هایش را در هم کشيد و گفت مگر اين همه آدم عینکی در دنيا جلو دوربین نمی روند. برایش گفتم مگر نه که باری گلدواتر رجل تندرو سیاسی دهه شصت برای اين که نشان دهد مجبورست عینک بی شیشه بر چشم بگذارد روزی انگشتش را در عینک کرده و عکسی خوب از وی گرفته شده بود.گرگین گفت به هر حال این مشکل فیلمبردار و مامور نورست. آن ها هم کار خود را بلدند و تنظيم می کنند. من هم گفتم به هر حال من بدون عینک برنامه اجرا نمی کنم.

رفتیم و شد و اتفاقا مصاحبه ای بود با زنده یاد عباس مسعودی بنيانگذار موسسه اطلاعات. اجرای راحت من مورد پسند افتاد و به اين ترتيب گویندگی برنامه هائی که می نوشتم و تهیه می کردم افتاد گردنم و به تشخيص بزرگ تر ها اين کار که در رسانه های اروپائی [ مثلا بی بی سی ] معمول است در رادیو و تلويزيون ما هم معمول تر شد. نه آن که قبلا نبود که فراوان هم بود. ناصرخدایار و ايرج مستوفی نويسندگانی بودند که صدای خوشی هم داشتند و برنامه های نوشته خود را اجرا می کردند و خوب هم. در همین دوران ما. فرهنگ فرهی و علیرضا نوری زاده برنامه های خوبی در رادیو داشتند.

باری چنين شد که از سال 49 یا 50 در برنامه های زنده بدون متن جلو دوربين یا میکروفن نشستم و دو سالی هم اين گویندگی و فن بیان را درس دادم. از همين روست که تعجب کردم دیروز وقتی با شتابی که دست داد نام فهميه خانم را غلط گفتم. اما تعجبی ندارد.

اين فقط در برنامه های از قبل ضبط شده و یا در رسانه های الکترونیک امريکائی است که گویندگان پرورش یافته خوش صدا یافت می شوند که متن دیگران را خوب می خوانند و کمتر خطا می کنند. در بقیه موارد غلط گفتن عادی است. گیرم از یک آدم قدیمی بعیدست.

کارتون روز

2007-07-03T13:42:00.000-07:00

این کارتون امروز دیلی تلگراف است که مشکل این روزهای بريتانیا را نشان می دهد که گرفتار تروریست های مسلمان شده و از مسلمانان خواسته به مدد دولت بروند. تشکیلات مسلمانان بريتانیائی هم به همه مسلمانان نامه نوشته اند که به ما کمک کنید در برابر تندروهائی که ابرو برای مسلمانان نگذاشته اند.

با آن برادر

2007-07-02T04:13:00.000-07:00

عزیزی در کامنت های عکس زیبا و دیدنی اشاره ای دارد که بد ندیدم حرفی درباره اش بزنم. صادقانه است نوشته اش. و این که نوشته حال می کنیم، و این که نوشته دنیا کاری با ما نمی تواند بکند. منتهی بین سطور نوشته اش دو نکته جای تاکید دارد. اول این که معلوم نیست چرا فرض را بر این گذاشته که من به این حالی که ایشان می کنند معترضم و یا نمی فهممش، از سویس آمده ام یا آن را مسخره کرده ام. در حالی که درست برعکس این است خواستم تا اگر کسانی را تصور بر این است که عشق [ و به قول ایشان حال] فقط مختص نوعی مشخص از رابطه است، بدانند که اشتباه می کنند، در هر حال و در هر فرهنگ، چراغ رابطه روشن است . به قول شیخ باخرزی "تا بدانی خارخار هیچ سینه ای از میل به محبت خالی نیست".
دوم اشاره این است که نمی دانم چرا فرض کرده اند که دنیای نمی دانم سکولار یا چی، با این عشق و حال آن ها مشکلی دارد، اين دیگر از اثر تبلیغات مدام است که در ذهن شما کاشته اند که دینا کاری ندارد جز دشمنی با فرهنگ و حال شما. اصلا دنیای سکولار سکولارست چون با این چیزها و با اعتقادات کسی کار ندارد. محض اطلاعتان در همین لندن هزارها مانند ایشانند و هیچ یک از مراجع شیعه بزرگ نیست که در لندن دفتر و دستکی نداشته باشد و همین طور پیرو و مقلدی. کسی هم کاری به آن ها ندارد. چنان که با چفیه ای که در تهران نشانه شجاعت و احیانا شهادت است، از جند ماه پیش این ها به عنوان یک مد روبرو شده اند. نوعی گردن انداز. خواهید دید که به همین زودی از آن میلیاردها پول می سازند و برایشان مهم نیست که در این فاصله فلسطینی ها و ایرانی هائی که دنبال نشانه ای برای شهادت می گردند چه خواهند کرد. چنان که تمام آن چه را چریک های چپ دهه شصت داشت دنیای مد غرب مصادره کرد از کلاه چه گوارا تا کت مائو و سیگار فیدل و ... او تکلیفش روشن است، این شما هستید که خود را دشمن او گرفته اید و در ذهنتان او را دشمن خود. و این که می بینید بچه های حزب اللهی دهه اول انقلاب امروز دیگر آن نیستند که بودند، از همین روست که چون حکومت در دستشان بود رفتند و دنیا را دیدند و دیدند آن نیست که آقای خلخالی می گفت . این همان راهی است که مهندس بازرگان هفتاد سال پیش رفت، شریعتتی سی سال قبل.باید نسبتتان را با این فرهنگ به قول شما سکولار روشن کنید. او اصلا کاری به شما ندارد. نفتتان را می خواهد که چراغ هایش را روشن کند و خانه هایش را گرم. شما به دلایل مختلف که ربطی به آن ها ندارد، هیچ چاره ای ندارید جز این که این نفت را به او بدهید. خلاص

شو تازه

2007-06-27T11:48:00.000-07:00

این آگهی شو تازه نیماست در سان دیگو، با مزه است و خوب تهیه شده فیلم اگر بتوانید ببنید.

عکس زیبا و دیدنی

2007-06-26T15:42:00.000-07:00

این عکس یکی از بهترین عکس هائی است که در سال های اخیر دیده ام . عکاس با این عکس دارد مقاله ای می نویسد. خیلی چیزها را گفته است. و خوب گفته است، با روح گفته است. تازه به جز دنیائی که از این چفیه و آن روسری می گذرد که دارد خط شرع را بین این دو جوان حفظ می کند آن عقب هم در سینه کوه بلندگوئی هست، و یک مومن وضوگیران در گذر. همه با هم جمع شده اند تا تصویری از دنیای زنده ایران اسلامی را نشان دهد.

یک سفرنامه خوب

2007-06-24T02:16:00.000-07:00

سک تصویر خوب ، یک سفرنامه صمیمی و مانوس از سفری به افغانستان، شهاب خیلی خوب نوشته است. تازگی ها گزارشی چنین راحت و ریزبین درباره افغان ها نخوانده ام. همین را اگر گزارشگر یک مجله آمریکائی و یا انگلیسی می نوشت کلی به به و چه چه داشت

ریزش احمد اباد

2007-06-21T10:55:00.000-07:00

احتمال ريزش قلعه احمدآباد, محل دفن دكتر محمد مصدق جدی است.این یک خبرست. خواستم این خبر را بخوانید، تا بعد سئوالی مطرح کنم. معمولا چنین است که از نداشتن یادمان هائی که یاد بزرگانمان را نگهدارد در رنجیم، کمبودی داریم و گاهی حرفش را هم می زنيم.

من خود دو سال پیش در نوشته ای نشان دادم که چرا پادشاهان قاجار بيش ترشان وصیت کردند که در کربلا دفن شوند. و نوشتم با آن ها که مزارشان در ایران بود مگر چه کردیم ، حتی وقتی سنگ قبری داشتند مانند ناصرالدین شاه که خود از آثار هنری بی نظیر بود. و بزرگان دیگرمان.آن جا سرنوشت سنگ قبرهای قوام السلطنه و امیرکبیر را نوشتم. و به غلط نوشتم چه خوب شد که محمدرضاشاه موافقت نکرد که جسد مصدق در ابن بابویه کنار شهدای سی تیر دفن شود که اگر شده بود به همان سرنوشت دچار می شد که دیگران. فکر می کردم حالا که مزار و یادمان وی در احمدآبادست مصون مانده، حالا با خبری که خوانده ام به نظر می رسد که هیچ عاملی نمی تواند جلو ما را برای تخریب بگیرد، مگر آنان که در پرلاشز و یا دیگر نقاط دنیا دفن اند، حتی جنازه رضاشاه هم اگر گذاشته بودند در همان قاهره دفن شود امروز این طور در به در نشده بود که معلوم نیست کجاست. دست کم مانند محمدرضاشاه جائی معلومی داشت.

باری اينان چه بخواهيم و چه نخواهیم تاريخ ما هستند، مگر آن که ما ایرانیان را ملتی بدون شناسنامه بشناسیم، معمولا آدم ها با قدرشناسی تاریخ ، خود را بزرگ می دارند ورنه آنان که رفته اند و خوش به دل و خبرشان نیست که بر سرزمین مالوفشان چه می گذرد.

برگردم به خبر. این همه بر سر دکتر مصدق دعوا می کنیم و برای هم شاخ و شانه می کشيم، آیا به راستی همت یاری رساندن به بازسازی قلعه احمد اباد در کل این هواداران نیست. اگر هست چرا منتظرید پس.

آری داستان جدی است و یادمان دکتر مصدق قهرمان ملی قرن بیستمی ایران دارد از میان می رود. باید گفت اگر همان چند یادمان که به همت فروغی ها و حکمت ها و داورها ساخته شده، در یک فرصت تاریخی، نبود، امروز از فردوسی و حافظ و سعدی و خیام هم گمانم نشان نبود.

به حرمت بودن

2007-06-15T10:43:00.000-07:00

حیفم آمد این غزل ناب سیمین خانم بهبهانی را نخوانید. اگر وسیله دم دستم بود حتما برایتان می خواندم، اما همین طور هم زمزمه اش کنید دلنشین است. بهتر مضمونی برای یک ترانه که در جمع های اعتراضی خوانده شود

کولي! به حرمت بودن, بايد ترانه بخواني

شايد پيام حضوري, تا گوشها برساني

دود تنوره ي ديوان, سوزانده چشم و گلو را

برکش ز وحشت اين شب, فرياد اگر بتواني

هر ديو شيشه ي عمرش, در بطنِ ماهي سرخي

ماهي شناور آبي, کِش راه و رخنه نداني

هر دختري سرِ ديوي, بنشانده بر سرِ زانو

چونان که کنده ي هيزم, برشِمش نقره نشاني

ديوانِ تشنه ي يغما, زان دختران پريسا

بردند از رخ و از لب, برد و عقيقِِ يماني

•

کولي! به شوق رهايي, پايي بکوب و به ضَربش

بفرست پيک و پيامي, تا پاسخي بستاني

برهستي تو دليلي, بايد ضمير جهان را

نعلي بساي به سنگي, تا آتشي بجَهاني

اعصارِ تيره ي ديرين, در خود فشرده تنت را

بيرون گرا که چو نقشي, در سنگواره نماني

•

کولي! براي نمردن, بايد هلاکِ خموشي

يعني به حرمتِ بودن, بايد ترانه بخواني...

نقد و حکم

2007-06-14T10:16:00.000-07:00

دوستی کتابی برایم فرستاده است از آقای کیوان پهلوان که قبلا کتاب خوبی از وی در باب رضاشاه خوانده بودم. کتاب دقیق و روشنگری که قسمت های تاريک مانده ای از زندگی رضاشاه را بیان می کرد. آن کتاب بعد از کتاب آقای نیازمند به نظرم کتاب ماخذ خوبی بود و هست درباره رضاشاه. اما این کتاب اخیر که به دستم رسید گویا مخصوص بررسی کتب سیاسی معاصرست و در بخش اولش کتاب بی ارزش من "این سه زن" را هم نقد فرموده اند. به مرحمت دوستی که کتاب را فرستاده بود، و به هوای آن کتاب اول ، رفتم این کتاب را هم بخوانم اول فصلش به نام خود برخوردم، شانسی صفحه ای را گشودم که نمونه ای از خروار باشد. دیدم نباید بقیه اش را بخوانم چون من هم مثل همه ممکن است ضعف نفس داشته باشم و از این که کسی با چنین لحنی دور از ادب درباره ام سخن بگوید خشم بگیرم.بنابراین از آن گذشتم و همین قدر توضیح را بسنده می کنم.

من هرگز ادعای نوشتن تاریخ نکرده ام . کتابم حتی سیاسی هم نیست و اولش هم نوشته ام این تاریخ نیست. اما برای تقریبا هر تصویری که "در این سه زن" داده ام با اين و آن سخن گفته ام و بعضی را نوار گرفته ام. با وجود این با نوشتن "این کتاب تاریخ نیست" در پیشانی کتاب زحمت منقدان کم کرده ام.بنابراین لازم نبود که منقدی بگوید تو که به سن و سالت نمی رسد چطور از گریه رضاشاه در بچگی خبر داری.

از فصل مربوط به خودم و به قصد نشان دادن نادرستی مطالب این سه زن که گذشتم و به بقیه فصول کتاب رفتم دیدم یک امر را باید به نویسنده تذکر داد که هیچ ربطی به آن چه درباره من مرحمت فرموده اند ندارد.

این که کسی به خاطر تعلق های خانوادگی و یا همشهری گری و یا شیفتگی های شخصیتی و حتی از سر وطن دوستی شخصیتی مانند رضاشاه را پسندیده باشد فهمیدنی است، عیبی هم ندارد، حتی حسن می تواند بود. و این که چنین کسی از میان دریای نسخ متعدد و گفته های متضاد به زحمتی هر چه را مثبت است درباره کسی مانند رضاشاه جمع کرده باشد، این هم باز کار بدی نیست. دست کم معمول است. تازگی ها کسانی به فکرشان افتاده که همین کار را با دکتر مصدق و دکتر شریعتی و دیگران بکنند [از جهت منفی] و آقای پهلوان هم همین کار را کرده اند با دید مثبت. چه خوب. چه خوب که ما مردم قهرمانان تاریخی خود را عزیز بداریم. این از نظر من درباره کار ایشان.

اما این که آدمی دانسته ها و یا ندانسته های خود را مطلق بگیرد و کار را تمام شده تلقی کند و به اساس همین متر به داوری دیگری مشغول شود و با کلمات و جملاتی که ممکن است بی ادبانه باشد با علامت های تعجب و استفهام دیگران را متر کند، به نظر صحیح نمی رسد. به ویژه اگر درباره کسی باشد که خود نوشته کتابم تاریخ نیست و ادعائی نداشته باشد.

مطمئن هستم که روزی ما هم متمدن خواهیم شد. از جمله خواهیم فهمید که آدم متمدن به دیگران آگاهی می دهد، در حقیقت با دیگران گفتگو می کند، یا پیشنهاد می کند، حکم صادر نمی کند. آن هم درباره اشخاص. عیب اکثریتی از ما این است که مدام حکم صادر می کنیم و مطلق زده هستیم. اصلا هم برایمان مهم نیست که شان صدور حکم داریم یا نداریم و اهلیتش را داریم یا نداریم. داوری و حکم صادر کردن مدام از حسن های آدم قرن بیست و یکم نیست.

مطئمئن هستم که روزی از همین روزها ، یکی از جوانان با حوصله و زمان کافی خواهد نشست و اسناد دیگری را در برابر خواهد نهاد و آن وقت هر چه در کتاب آقای پهلوان با آن اسناد نمی خواند نادرست معرفی خواهد کرد. این کاری است که از حوصله و مجال من بیرون است. اما شايد آن روز نویسنده محترم متوجه شوند که به جای این مجموعه ای که ايشان گرد آورده اند از هر مثبت است درباره رضاشاه، نوشته ها و اسناد دیگری هم وجود دارد، هر دو به یک میزان احتمال خطا دارد.

کار بهتر همان است که در ممالک راقیه معمول است. نوشته ها، نظرات، اسناد و معتقدات خود را عرضه کنیم و بگذاریم روزگار داوری کند. عجله نکنیم که این همان کاری است که دیکتاتورها می کنند و سعی می کنند به جای آیندگان درباره خود داوری کنند. وسایل و امکاناتش را هم فراهم می آورند و برای علاقه مندان بعدی خود می گذارند.

به هر حال باید از کوشش های آقای پهلوان در باب معرفی رضاشاه سپاسگزار و قدردان بود. من برای آن که ارج کار ایشان را به جا آورده باشم همین جا اعلام می دارم که هر آن چه ایشان درباره فامیل بلند مرتبه خود نوشته اند درست است، و هر آن چه من نوشته ام [الا مثبت هایش] غلط است و قابل استناد نیست. و همین جا از اهل تحقیق که ممکن است به خطا به عنوان کتاب ماخد .به رمان ها و روایت های من رجوع کنند دعوت می کنم که کتاب های دیگری را که آقای پهلوان معرفی کرده اند بخوانند

من وظیفه ای که برای خود شناختم این بود و هست که به اندازه خود نسل نو را با تاریخ کشورش آشنا کنم، اگر در این مسیر به علت قلت بضاعت و کمبود امکانات، یا به قصد جذابیت بخشیدن به روایت سیاهی را سفید کرده و حقی ناحقی گذاشته باشم، البته که باید از اهل معنا عذر خواست.

مجسمه های تناولی

2007-06-14T03:19:00.000-07:00

سرقت آثار هنری داستان امروز و دیروز نیست. من هم مثل همه شما، از قدیم خبرهایش را شنیده ام و فیلم هائی که درباره این سرقت ها ساخته شده دیده ام. دو فیلم سینمائی را دیده ام که داستان نجات تابلوهای لوورست که به دستور گورینگ به المان منتقل می شد. اما اعتراف کنم که هميشه حسرت سرزمينی را خورده ام که در آن دزدش آن قدر شعور داشته باشد که نه بانک بلکه موزه را بزند، نه برای فروش - که فروش آثار هنری چندان آسان نیست - بلکه برای لذت خودش.

چنان که چندی پيش خاطرات یک دزد قدیمی را خواندم که سعی کرده بود دو تا از کارهای ونگوگ را بدزد چون خودش نقاش بود و دلش پر می زد که چند شب واگنر بشنود و این تابلوها را در برابر داشته باشد.دروغ نگویم خودم وقتی اول بار در متروپولیتن نیویورک شام آخر دالی را دیدم به خود گفتم اگر امکان داشتم می دزدیدمش ، دست کم چند هفته ای سیر نگاهش می کردم.

الان هم فکر می کنم آن دزدهای جنتملن که سه تابلو ونگوگ و سزان را از آن موزه هلندی دزدیده اند و هنوز پیدا نشده، دارند مثل خر کیفش را می برند.

هم از اين رو اولش که با خبر شدم که مجسمه تقديس پرويز تناولی مفقود شده گفتم جانم جان. بالاخره دزد با ذوق ما هم پیدا شد و مجسمه برنزی سه متری سنگین را دزدید که ببرد در خانه اش بگذارد جلو چشمانش. مجسمه ای که سقاخانه ای است خود. برای آن ها که هوای سقاخانه های قديم تهران را دارند، ماجرائی است از هر سویش بنگری. چنان که من بارها در آن چنان نگریستم که آدمی خود را در آینه نمی نگرد. اما دريغا خیالم باطل بود و امروز مجسمه پیدا شد، در انباری یک پیمانکار .

معلوم شده پیمانکار شهرداری می خواسته محلی برای فرود هلی کوپتر بسازد، در همان جا که قرار بود پارک مجسمه باشد، جلو خانه هنرمندان. مهندس و کارکنان چه می دانسته اند آن برنز نازنين چيست. چه خبر داشتند که وقتی سازنده اش در سال 1355 این را ساخت خبر از چه می داد. چنان که اگر امروز آن قاب چاقوهای آويزان در فضا را که همان زمان ها مرتضی ممیز ساخت، دیدیم که چاقوهایش را برده اند در آشپزخانه و با آن کله پاچه پاک می کنند، تعچب نباید کرد.

من یکی بگویم که در سال اخیر هر خارجی که میهمانم بود در تهران از جمله وی را به موزه هنرهای معاصر می بردم به بهانه ای تا در محوطه بیرون آن نگاهی به مجسمه هانری مور بیندازد و خسرو وشیرین تناولی. پز دادن که بله ما هم اهل بخیه ایم.

حالا بشنوید از مجسمه تناولی که وقتی معلوم شده که نیست در جایش، شاگردان او افتاده اند به تجسس و نامه نوشتن از این اداره به آن اداره - راستی چه قصه خوبی است برای اين که فیلمی بر اساسش ساخته شود، به دنبال مجسمه ای لابلای سیستم اداری -. رفته اند تا معلوم شده که مجسمه لت و پار شده افتاده لای برگ و گل های انباری در غرب تهران.

روزی روزگاری قصه مجسمه های تناولی را با آن همه ازاری که به او دادند خواهم نوشت مانند همان قصه میناتورهای بهزاد که اگر خوانده باشید در ضد خاطرات نوشته ام.

روزی ما بر خود خواهیم گریست
روزی و دیر نیست روزی که اشکدان های گمشده مان پیدا خواهد شد. همچنان که قباله خانه پدری و قباله عروسی مادر بزرگمان . دیر نیست.

به دیدار گلستان

2007-06-11T05:21:00.000-07:00

رفتم به ديدن آقای گلستان، بیش از سی سال بود که ابراهیم گلستان را ندیده بودم. همان بود که بود، از همان سی و پنج سال پیش که از دور دیدیمش. به همان بزرگی. به همان صراحت. هیچ به او نگفتم که چقدر وقتی سخن می گفت، یاد کاوه در دلم بیدار می شد. مبدا حرکات تند و شیرین کاوه، همین جا بود. هفت هشت ساعتی از هر جا سخن رفت. دلم تازه شد ، نه به هوای خوش هیوارد هیث که از جمله خوش هوا ترین نقاط اين جزيره مه گرفته است، نه که چون در منظرم چند تا از بهترين کارهای سهراب سپهری و وزيری و محصص قاب شده بود. و البته چند تائی هم از صاحب نامان نقاشی جهان. و دو تا مجسمه بهمن دادخواه، نه که دلم برای مجسمه ها و تابلوهای خودم تنگ شد. بلکه چون گلستان به همان تازگی بود، نه زمان و نه گذر ايرانی عمر، از جایش نجنبانده است. بگو پسر مگر در این سی و یک دو ساله او را در جائی دیده ای که اين همه قیاس می گیری.

در راه که در کوچه باغ های اطراف گم شده بودم و راننده خرفت ایرلندی راه نمی جست، هیچ شتاب برای پیدا شدن نداشتم چون مه و نم هوا، بی هیچ تناسبی بين اين جا و جنوب ایران، برده بود مرا به "مد و مه" که هنوز کاری از این جاندارتر و اوريژنال تر در زبان خودمان نخوانده ام. نمی دانم باید اين چا چای اوریژنال چه بنویسم. تازه صفت تفصیلی هم بهش داده ام . می دانم که اصیل تر و طبیعی تر هم جوابم نمی دهد.

چرا این گفتم چون کتاب مه و مه را اگر خطا نکنم پائیز 48 خوانده ام. به مناسبتی این را دقیق در خاطر دارم. و یک سال بعدش رفته بودم برای اولين بار در عمرم، به خرمشهر. چقدر جنوب شرجی شبیه به مد و مه بود.اصلا خودش بود.

از قضا به مناسبتی آقای گلستان توصیه کرد که سه نوشته او را بخوانم. اگر خوانده ای هم دوباره بخوان. یکی همین گوشه از مد و مه بود که کلمه به کلمه اش را در یاد دارم:

یک نفخه گرفته سنگين.
من گوش دادم – یک یدک کش بود، در لای مه نفیر کشید.
رفتم کنار پنجره – پیدا نبود، مه آن را گرفته بود.
گوش می دادم.
موج خود را کشاند تا سنگچین کناره، و بر سطح آن شکست، و میشکست، و برگشت، بیشتر میرفت، و بر میگذشت.
لپ های سست وامیرفت.
دوباره سکوت، سنگينی.
نم روی برگهای تیغه ای نخل برق میزد، و یک چراغ جیوه ای از لای شاخه ها در هاله ای که حجم لغزانی ست، انگار چشم خسته بیدار است. از نوک هر برگی یک قطره میلرزد، و گاه، گاهی، یک قطره میافتد. در سایه کنده ها محواند، و شاخه های گسترده در حجم نور انگار سايه اند. هستی چیزی ست آويزان، بی تکیه روی سطحی سفت، محدود در حد نور، سرگردان، لغزان مانند دود، کند. من سردم است، و از میان مه و نور محو مبینیم انگار یک آدم بر کناره شط ایستاده است. انگار از صدای کشتی زائید. انگار موج او را ریخت. انگار مه او را ساخت. انگار اصلا نیست. انگار حتما نیست.

فعل منکر و رونق اسلام

2007-06-08T02:50:00.001-07:00

ملاحظه کنید این چند بیت از غزلی است از جامی

من که خدمت کرده ام رندان دردآشام را
کی شمارم پخته وضع زاهدان خام را
شیخ شهرت جوی رعنا را تماش کن که چون
در لباس خاص ظاهر شد فریب عام را
محتسب در منع می از حد تجاوز می کند
می برد زین فعل منکر رونق اسلام را

در پاریس با یادها

2007-06-07T03:37:00.000-07:00

دو سه روزی در پاریس گذشت. هوا خوش بود و یاران سالیان دیدم و خیلی ها را هم ندیدم . محمد رضا با همه گرفتاری ها که داشت هتل کوچکی گرفته بودم برای من و آتی در سن میشل، از پنجره اش که نگاه می کردم دلم برای جوانیم تنگ می شد که عاشق پاریس بودم ، پاریس دهه شصت. می آمدم دو سه روزی و هوایش برایم پر از زندگی و هنر و عشق و ذوق بود. حالا پاریس چنان نیست. شاید هم هست و من آن نیستم. نه از آن آرمانخواهی ها چیزی مانده ، نه در کوپول سارتر نشسته و نه میدان سن ژرمن را به خاطر مرگ زودرس کامو گل بسته و سیاه پوشانده اند.

گفتم محمد رضا با هم گرفتاری که داشت و نگفتم که این دوست سی و چند ساله من درست چند روز قبل از رفتنم به پاریس پدرش را از دست داد. محمدرضا برای من برادر کوچکست، اما همه دوستان قدیم وقتی به پاریس می روند زحمتشان بر دوش اوست.

دکتر جعفر شاهید از روزنامه نگاران نسل بعد از شهریور بیست بود. ما او را از نظر مسلکی نمی پسندیدیم، چون ضد مصدق بود، ولی آسمانا شاهدی که او انسان خوب، مرد وفادار و پایداری بود. سلطنت را آن قدر دوست داست که نام دلبندش را محمدرضا گذاشت تا وقتی به شاهید وصل می شود او را به یاد آورد. نشانی پایداریش همین که در تابستان و پائیز 57 که هواداران سلطنت بیشترشان یا گوشه ای خزیده و یا مشغول یافتن راهی برای مغازله با انقلابیون بودند که خانه و ویلا - و احیانا شغل و مزایا و درجه - را حفظ کنند، و کسی نبود که آخرین 28 مرداد و آخرين چهارمین ابان را مانند هر سال جشن بگیرد، جعفر شاهید ایستاد و همه کاری کرد که سال ها کرده بود. همه به غضب نگاهش می کردند در آن فضای انقلابی، شاید خطر هم داشت اما وقتی دربار هم برگزاری مراسم 28 مرداد را تعطیل کرده بود، جعفر شاهید مدیر جوانمردان هیچ کوتاه نیامد . همان نقش های همه ساله را چاپ کرد و گرداند.

روزنامه اش هم همین طور بود . هر شماره به مناسبتی عکسی از شاه آخرین در آن بزرگ صفحه اول چاپ می شد.

باری، محمدرضا ما را مانند همیشه این سال ها در هتل جا داد و خودش برای تشییع جنازه پدر رفت به سویس و فردا بازگشت. در این فاصله گردیدم و جز نوشین و صفا - دوستان چهل ساله - و ایرج میرزای با محبت، فردین نازنینم و خانواده معلمی که به مهربانی اش دلشادم، کسی از محبان را ندیدم از جمله یار و استاد محترمم احمداحرار را.

بهانه سفرم یک شبی بود که در جمع خاندان قچر بودم، و چشمم به دیدار گروهی مردمان محترم و با فرهنگ روشن شد. چند کلامی هم به تشکر سخن راندم، از جمله وقتی خواستم فروتنی کرده باشم و گفتم از طریق مادر که آدمی به جائی وصل نمی شود، من هم که پدرم آخوندزاده ای اهل انزلی بود، صدا از جمع برآمد ، سالخوردگان به خصوص، که سخن دکتر امینی را نمی پسندیدند که هر چه به پهلوی دوم می گفت بابا اگر قاجار مانده بود سلطنت به من نمی رسید، من نوه امین الدوله سینکی هستم، ولی باز فایده نداشت و شاه که از دکتر امینی می ترسید این جا و آن جا به او و هم به دکتر مصدق و قوام می گفت این شاهزاده های قاجاری. چنان که خواهرش هم به مریم فیروز می گفت شازده خانم و حق هم داشت چرا که او فرزند فرمانفرماست.

باری پاریس همان بود، گرچه هر کس که به پرچم افراشته بالای الیزه اشاره می کرد و به یادش می آمد که بالای سر ساراکوزی برافراشته شده، ناسزائی هم نثار می کرد. اما این روزگارست. نوبت نام های بزرگ گذشته . سقف کوتاه شده و از جهتی قابل دسترس. گیرم قدیمی ها نفسشان تنگ می شود.

رشگ چگل

2007-06-06T02:36:00.000-07:00

حالا که به خواست مشترک من و روزگار، قرارست مجموعه مقالات به هفته ای دو تا منحصر بماند. فرصتی بیش تری باقی گذارد در این وقت کم برای کارهای دیگر، دیدم بد نیست شب نوشته ها را زنده کنیم بعد چند ماه خواب زمستانی و بهاری.
پستچی که در وطن کم کم دارد از صحنه زندگی حذف می شود، در اروپا هنوز تنها کسی است که هر روز در می زند.و هر وقت که صدا می اید که انداخت پاکت ها را در خانه، به گمانم همه این چنین اند که اول وظیفه ای که برای خود می شناسند بررسی آن هاست. گرچه نامه نویسی دارد منسوخ می شود، تا ئی میل هست و تلفن همراه لابد چرا باید نامه نوشت. اما هنوز در میان بسته ها و پاکت ها چیزهائی هست که ترا لحظاتی از خود جدا کند به تماشا. امروز فصلنامه گفتگو بود. شماره 48 به محبتی یاری یگانه مشترک شده ام و این شماره مخصوص فرقه دموکرات است و سردبیر میهمان کاوه بیات... نقل نوشته های مانند گهر،سنگین و هم آموزنده را به فرصتی دیگر می گذارم تا فغان از صحافی سر دهم. فصلنامه ای چنین که باید هر سطرش را خواند، و این همه راه را به این همه هزینه آمده است یک فرم کامل سفید دارد. یعنی فکرش را بکنید آخر صفحه 16 داری مقاله استادانه آقای بیات را می خوانی در باب واقعه آذربایجان، با آن ریزه کاری و ریزبینی مخصوص ایشان ناگهان در برابرت صفحه سفید ظاهر می شود.
به قول جامی

ز چين، به لوح جبینش هزار نقش خطاست
چه سود از آن که رخش رشگ صورت چگل است

آیا شده است هیچ

2007-05-08T02:25:00.000-07:00

دیدم چندی است که در شب نوشته ها چیزی ننوشته ام به هزار دلیل. رفتم و از دفترچه آبی چیزکی بیرون کشیدم متعلق به آذرماه 82 گفتم شايد اين چیزک نوشته آید بد نباشد.

آيا شده است هيچ

مهتاب را به دست بگيری
بستانی از سپيده تمنای روز را
عکسی بگيری -دست به گردن-
با حس
هم در لحظه عطر اقاقی را
در واژه ای ببينی

هر روز اينچنينم
هر روز

لباس شب احمدی

2007-04-05T07:42:00.000-07:00

این کارتون امروز بروکس است در روزنامه تایمز لندن. دونکته در آن که از چشمتان دور نمی افتد یکی بازی با اسم احمدی نژادست در عنوان کارتون که با دینر ژاکت [لباس شب] در هم آمیخته و دیگری. پاپیون تونی بلرست که در صحنه سوم [سمت راست] آن از شدت خشم جویده و در نتيجه خنده اش را مصنوعی کرده است.

ما ایرانی ها

2007-04-03T06:04:00.000-07:00

این جمله آقای اوحدی نویسنده وب لاگ نامه های ایرونی جالب است . مدتی تنهائی خندیدم.
ما معمولن یک میلیون تومان که در جیبمان جمع می شود، ادای "بیل گیت" را در می آوریم، با یک پیکان دست دوم احساس "شوماخری" بهمان دست می دهد، یک کتاب که منتشر می کنیم، حرف های "مایاکوفسکی" را می زنیم، معاون شهردار "ابرقو" که می شویم، ژست های "بیل کلینتون" را تمرین می کنیم، کیف دستی مان که کمی سنگین شد، مثل رضازاده راه می رویم، و الخ ..

با مسیح

2007-03-27T12:03:00.000-07:00

از جلسه دیدار مسیح علی نژاد از لندن و سخنرانی کوچولویش در دانشگاه سوآز که از سوی انجمن سخن از آن خبردار شدیم خانم عفت ماهباز گزارشی تهیه کرده که در روزهای آینده می خوانید . اما این عکس یادگار همان جلسه است.

مانو رفت

2007-03-26T03:35:00.000-07:00

باید آگهی تسلیتی بفرستم. مانو بنده چشم آبی خدا خانه نو کرد. راضی و مرضی. سجاده را بست. منظم و مرتب تا کرد، مواظبت کرد که همه چیز در جای خود باشد. و دیشب رفت. حالا آتی خانم هم بايد عکسی از مانو را در قاب بگذارد بالای سرش، پهلوی عکس ماهی جونم که بالای سر من است. و گهگاهی با او حرف بزند. مثل من که بعد سی سال هنوز وقتی از چيزی اذیت می شوم، به او می گویم و می دانم هيچ کاری برایش مهم تر از اين نیست که آرامم کند. همان عکسی که روی جلد کتاب خانوم هم گذاشته ام.

حالا که مانو [طاهره کرباسچی] در اين روزهای فروردینی رفته به گورستان محله چهارشنبه پیش بابل، بالای سرش نارنج پیر جوانه زده، به باورم دلش هم بهاری می ماند چرا که جهان را مادرانه می خواست، نه دلی آزرد و نه برای کس بدخواست.

جائی دگر ندارم باید همین جا برای همسرش آقای حسن حدیدی، آتی و فصی و محمود فرزندانش، آقای جعفر لاريمی استاد محترم دانشگاه های مازندران دامادش، زينت خانم عباسی عروسش، نوه هایش مهرنوش، مهتاب و مجتبی، مروارید و محمد حسین تسلیت بگویم. و به خودم.

گفتم مانو روسری ات را بردار. گفت نه. گفتم من محرمم. مگر نه. گفت چرا... و اشاره ای کرد به دوربین. حالا که می خواهم عکسش را این جا بگذارم فکر می کنم مقصودش این بود که: دیگران چی.

معلم فرانسه بچگی مان هر وقت از چیزی اذیت می شدیم می گفت هشت بار بگوئید سه لا وی. زندگی همین است.

نه از این عیدی ها

2007-03-22T07:57:00.000-07:00

انواع عیدانه ها و عیدی ها رسیده است. نوروزست و غنائم نوروزی فقط کودکان را شامل نمی شود که . به شصت سالگان هم می رسد. از نبات دلچسب یزد، تا انار ساوه، از شيره انگور ملایر تا خرمای بم. از گز دستپخت اصفهان، تا پسته دانه بند کرمان. چه بگویم از شيرينی کلام که امسال فقط در تلفن و نامه نیست اس ام اس هم اضافه شده است. همه را به دیده نهادم و بر رف دل جا دادم اما راست بگويم که عیدی اصلی را "ایسنا" داد. بی آن که بداند. خبرش ساده بود در بخش علمی. عنوانش هم بود مدال علمی برای پروفسور فرهاد رشيدی حائری.

گفت می خواهی پز بدهی گفتم بله چطو مگه. هم به عنوان یک ایرانی و هم به عنوان کسی که به برادرزاده اش حق دارد پز بدهد. تازه مگر من چند تا پروفسور دانشگاه های معتبر جهانی را به مدرسه برده ام. کیفش را در دست گرفته ام. چند تا پروفسور در دنيا هستند که اين قدر مرا اذيت کرده اند، یک نوروز، تمام طول شانزده ليزه را از من سئوال کرده . و يک شب تمام تا صبح با سئوالاتی مشابه از پدرش نگذاشته بخوابیم در هتل رویال مادلن پاریس.
و اين ها تمام به دورانی است که دخترم بامداد که در روزگار کودکی آتشی می سوزاندند با اين آقای پروفسور، در لندن بود و معمولا من و داوود و فرهاد می آمدیم نوروزها برای دیداری. در همين دیدارها لای نرده های خيابان و هنگام گذر از دروازه مترو، این دو بزرگ شدند. حالا آن خانم در سان فرانسیسکوست و صبح ها در روپوش سفید در همان جائی که درس خوانده – دانشگاه سان فرانسیسکو – با دندان مردم کارها دارد و اين آقای پروفسور که فرهاد رشيدی باشد مدال علمی بلوندل فرانسه را برده است. هر دو آدم هائی آرام شده اند.
فرهاد نه امروز که پروفسور معتبری است در دانشگاه لوزان، بلکه در همان زمان که در مدرسه میس ماری تهران درس می خواند و گاه که داوود تئاتری داشت و گرفتار بود، می رفتمت دنبالش دم مدرسه، و آن روزها که هوادار پرسپولیس بودیم و می رفتیم به امجديه برای همصدائی با ممد بوقی، شاید تنها کودک و نوجوان و جوانی در دنیا باشد که ارزو داشتم بچه من بود. آرام ترين و نجيب ترين، دوست داشتنی ترين. کنجکاو ترين.
از همان موقع که شنا یادش می دادم و یک بار بابت پرشی بی جا از ارتفاع به داخل استخر خانه همه را ترساندیم و دعوا شدیم. همان موقع ها که با سئوالات یک ریزش آدم را بمباران می کرد، با دیگران تفاوت داشت. از همین روست که گاهی مثل این سال ها می شود که چهارسال پنج سال او را نمی بینم، اما تا صدایش در گوشی می پیچد که می گوید مسودجون سلام. می فهمم که از کیست. و چنين است که خبر ايسنا برای من فقط یک خبر نیست. چیزی بیشتر از این که "پروفسور فرهاد رشيدي حائري، رييس گروه تحقيقات «سازگاري الكترومغناطيس» دانشگاه پلي تكنيك لوزان سوييس موفق به دريافت مدال علمي «بلوندل» انجمن مهدسي برق، الكترونيك و فن آوري اطلاعات و ارتباطات فرانسه شد. "

یک خبر ابریشمی اتمی

2007-03-07T04:57:00.000-08:00

مهندس رضا آقازاده رئيس سازمان انرژى اتمى اظهار داشت: به دستور رئيس جمهور، ساخت نخستين نيروگاه داخلى هسته اى با ظرفيت ۳۶۰ مگاوات آغاز شده است. آقازاده در كنگره سراسرى عاشوراپژوهى (امام حسين(ع) و مقاومت) كه شب گذشته با حضور رئيس جمهور برگزار شد، به بررسى پرونده هسته اى كشورمان پرداخت و گفت: دشمنان مى دانند نمى توانند در عزم و اراده مردم ما در زمينه دستيابى به انرژى صلح آميز هسته اى خللى ايجاد كنند، به همين دليل سعى مى كنند در اين راستا در كشور چندصدايى را به وسيله برخى از افراد ايجاد كنند. وى افزود: مطمئناً مقطعى كه ما اكنون در آن به سر مى بريم، يكى از تابلوهاى برجسته تاريخ اين ملت است.

اين خبر روزنامه ايران [روز چهارشنبه صفحه دو] است. چند سئوال برای روشن شدن اذهان.

آقای غلامرضا آقازاده از کی مهندس شد و از کی رضا.
اگر به دستور ساخت نیروگاه داخلی هسته ای، عملی است چرا زودتر صادر نفرمودند. ربط کنگره سراسری عاشورا پژوهی با این خبر چیست. سوم اين که ربط انرژی صلح آمیزهسته ای با ايجاد کشور چند صدائی چیست. دشمنان به وسیله برخی از کدام افراد دارند کشور چندصدائی [را] ایجاد می کنند.

ظاهرا تنها نکته ای که نیاز به تحقیق و اثبات ندارد همين آخری است که "دوره ای که اکنون در آن به سر می بریم یکی از تابلوهای برجسته تاريخ اين ملت است." به شرط آن که باز شیطان های تحت القائات دشمن نگویند آن تابلوهای برجسته از چه جنسی است و در دستمال ابریشمی يا يزدی پیچیدنی است يا نه.

آخرش این که بابا مگر دنیا چقدر ارزش دارد.

اندر باب همایش ام آی تی

2007-03-06T05:51:00.000-08:00

در سفر آمریکا دوبار سعادت دیدار دکتر کاظم علمداری نصیب شد. یک بار در لوس آنجلس و در میهمانی خانم و آقای لیمونادی، دیگر بار در جریان کنفرانس آم ای تی. البته خانم نیره توحیدی و آقای علمداری از سر لطف، در همایش میزگرد روابط ایران و آمریکا در ایرواین هم حضور یافته بودند.

در جريان همایش ام آی تی، گفتگوهائی بين من و آقای علمداری رخ داد که از جنس مباحث عقیدتی و از سر علاقه مندی هر دو به اصلاحات بود. این نوشته را از آن جهت می آورم که گویا در مصاحبه خبرگزاری انتخاب با من، گفته هایم چنین تصویر کرده بود که آقای علمداری مخالف اصلاحات بوده اند و يا احيانا کسی در همایش ام آی تی جز بر اصلاحات مردمی سخنی گفته و نظری داشته است.

جناب علمداری در نامه ای به من اين نکته را توضیح داده اند. همان طور که در جوابشان عرض کرده ام. فارغ از اختلاف نظرهائی که بین هر دو انسانی وجود دارد، با احترامی که برای ایشان و نظراتشان قائلم لازم است که اگر گفته های من ايجاد چنین توهمی کرده است عذر بخواهم و آن را تصحیح کنم.

در جريان همایش ام آی تی، دو بزرگواری که از تهران آمده بودند و چند تن از مائی که در تحلیل مسائل ايران نرم رو تر هستیم با گروه اساتیدی که از آمریکا در همایش حضور داشتند اختلاف نظرهائی داشتیم، که طبیعی تر از این چیزی نیست و اصولا این نوع همایش ها به همین دلیل برپا می شود.

حالا که خانم مرتاضی یکی از حاضران در همایش در تهران به زندان اندرند، بر خود فرض می دانم احترامات خود را بابت نگرش فوق العاده واقع بینانه ايشان درباب مسائل زنان ايران ابراز دارم و از اين که من خطا کرده ام و بنا به توضیح آقای علمداری گفتگوئی در همایش نبوده که خبر از به در آمدن بعضی از زی اصلاح طلبی بدهد، خوشحالم. اين شادمانی را هم مدیون توضیح دکتر علمداری هستم.
این هم تنها عکسی که به یادگار دارم از بوستون و آخر همایش که از سمت چپ دیده می شوند" دکترعلیرضا رجائی ، پروفسور تیرمن، دکتر فاطمه حقیقت جو، دکتر مهرداد مشایخی ، خانم مرتاضی لنگرودی، ،مسعود بهنود، دکتر علمداری و فرخ نگهدار. در جلو تصویر هم فرزندی خوش کلام خانم حقیقت جو به هنرنمائی اندرست

دخترها را رها کنید

2007-03-04T04:35:00.000-08:00

خب هر دم از این باغ بری می رسد. چاره ای نیست جز این که اعتراض کنیم و معلوممان شود که مسوول این کار ها کیست. در شرایطی که فشار های بین المللی شدت گرفته است کیست که مغزش این چینن کار می کند که می توان در داخل هم سخت گرفت و به معلمان اجازه نداد حق بطلبند و به زنان هم. آن کس که این می گوید و چنین تصور امنیتی دارد که باید از فشارهای بین المللی بهر گرفت و اوضاع داخلی را هم سفت و محکم مهار کرد، دارای مغز کوچکی است که می توان گفت به همین نشانی است که کسانی می گویند جنجال اتمی ساخته شده است برای مهار داخل کشور.

الان که دارم این سطور را می نویسم خبرم هست که چند تا از بچه هایم را گرفته اند و در مینی بوس هم یکی از بچه ها دندانش شکسته است. البته که این ها حرفی ندارند که به محبوبه و زينب و مریم و پرستو بزنند، کجا در استدلال و منطق حریف بچه های ما می شوند. پس لابد زبان خشونت برایشان می ماند از لاعلاجی و از سر استیصال.

خبرم هست که این نام ها در مینی بوس برده شده اند
آمنه امینی، ژیلا بنی یعقوب،محبوبه عباسقلی زاده، محبوبه حسین زاده، سارا لقمانی، زارا امجدیان، مریم حسین خواه، جلوه جواهری، نیلوفر گلکار، پرستو دوکوهکی،زینب پیغمبر زاده، مریم میرزا، ساغر لقایی خدیجه مقدم، ساقی لقایی، ناهید کشاورز، مهناز محمدی، نسرین افضلی، طلعت تقی نیا، فخری شادفر، مریم شادفر، الناز انصاری، فاطمه گوارایی، آزاده فرقانی ،سمیه فرید، مینو مرتاضی، سارا ایمانیان

عکسی از سام

2007-03-01T03:47:00.000-08:00

این عکس را به دو جهت این جا گذاشته ام یکی این که ایستگاه مترو نزدیک خانه من است و گاهی از این ایستگاه به مرکز لندن می روم و دیگر به خاطر این که عکس سام جوانروح است. عکاس خیلی خوبی که کارهایش را دنبال می کنم. ساکن کاناداست. و خودش را نزدیک سی سال است ندیده ام.بگو از زمانی که کوچک بود. و خود این که زمانی در این شهر بوده و من خبر نداشتم و در نزدیکی من بوده و باز خبر نداشتم نشان از پراکندگی ما در دنیای غریب دارد. من هر گاه عکس هایش را نگاه می کنم نه این که می دانم فرزند عفت خانم و عظیم آقاست بلکه به خاطر نگاهی که به دنیا دارد و این که چنان هنرمندانه کار می کند که انگار جهان موظف شده است در دریچه دوربین او ژست بگیرد و خودش را مرتب کند، لذت می برم. یک نگاه حرفه ای کامل به دنیا.

با خودمان

2007-02-23T11:55:00.001-08:00

دوستانی خواسته اند کامنت گذاشتن زير مطالب مانند قبل ساده و بی دردسر و بدون محدودیت باشد. همین کار را کردیم . الان هم در این وب لاگ و هم در سایت مجموعه مقالات گذاشتن کامنت بدون هیچ اداب و ترتیبی است و احتیاج به یک نام مستعار دارد و بس. چون پیدا بود که بعض تحفظ ها دادن نشانی را مشکل می کند. و باز دوستانی پرسیده اند که چرا دنباله سفرنامه را ننوشته ام . این هم راست است و به همین زودی از سر می گیرم. دو روزی غیبت داشتم و بعض کارها نگذاشت.

سفرنامه - سوم

2007-02-14T18:04:00.000-08:00

سومين روز سفر هم به ديدار نیویورک گذشت و ظهرش هم ناهاری با جناب فريدزاده، به اتفاق نيما و فواد که او هم در مدرسه عالی هنر نیویورک فارغ التحصیل شده در رشته انيمیشن از چند نفر تعريف کارهای وی را شنیده ام.خوش حالی است که در منتهتن سرد در یک رستوران افغانی بنشینی و از فرهنگ و نه چیز ديگری حرف بزنی. راستش که من گاهی از خودم لجم می گیرد و از این که هر کس به من می رسد حرف های سیاسی می زند. بیخود نیست که دوسه سال پیش یکی به من گفت اصلا فکر نمی کردم شما اهل شعر باشید. و من جایز بود به حال خودم گریه کنم و به حال زنده یاد گلشیری که روزگاری پیش بینی کرده که بود که من در شعر چیزی می شوم. یادش به خیر فروغ. شرم بر من که برای چهلمین سالگشت مرگ دردناک وی هنوز چیزی ننوشته ام. او هم همه اش از شعر می گفت لابد تصوری داشت از آینده من. در آن زمان چز به شعر فکر نمی کردم . حالا کمیاب شده است لحظه هائی که از شعر بگوئیم و بشنویم. جناب فریدزاده روزگاری درازی در صدا و سیما بود که من نبودم اما از دور در جريان زحماتش بودم. بعدا زمانی هم با آقای خاتمی همکار بود در ارشاد. در سال های اخیر مدتی هم سفیرفرهنگی در سازمان ملل و حالا از خدمات دولتی کناره گرفته بی آن که از فرهنگ دوری گرفته باشد. در گفتگویمان هم همه از سالی گفت که سازمان ملل به نام مولانا نهاده و کارهائی که سه کشور ايران و افغان و ترکيه دارند می کنند.
غروب اما تمیهدات ما به جائی نرسید و دوستان ایرانی نیویورکی نگذاشتند در امان بمانیم و دو شب را بی گفتگوی سياسی به در بریم. جلسه ای در یک سالن دانشگاهی در خیابان چرچ که اول تصور کردم در کلیسائی است اما بعدش دیدم نه. خوشبختانه روبروی محل سخنرانی یک استارباکس بود و من که دو روزی هست از استارباکس محله مان دور مانده ام خود را بدان جا انداختم با نیما. کاپوچینوی محبوب تزریق شد.از جلسه شب سولماز گزارشی
گرد آورده و مکرر نمی کنم و بعد از سخنرانی رفتیم به یک رستوران با ده بیست تائی از ایرانی های همدل و همه از دوست داشتنی ترين ها. در این جور سفرها همه کار یک طرف این دیدارهای همراه شام یک سو. از رسمیت افتاده و فرصتی برای آشنائی از این طایفه پریشان شده که ما ایرانیانیم و انگار از برج بابل به زیر آمده. و برای من مطالعه ای جالب است که چطور آدم های اهل یک دیار بعد از مدتی بودن در یک شهر آمریکائی و یا اروپائی تفاوتشان با همشکل هایشان در شهر و کشوری دیگر آشکار می شود. چقدر این بیست سی سال در لندن یا نیویورک و یا فرانکفورت بودن آدم را متفاوت می کند. موضوع جالبی است برای جامعه شناسان و مردم شناسان، به نظرم. و باری آشناشدن با عده ای دیگر، خودش موهبتی است که آسان به دست نمی آید. عکس مربوط به لحظه ای است که فرخ نگهدار دارد پاسخ پرسش یکی از حاضران را می دهد و من هم حاضر می شوم برای پاسخی دیگر.

لابی بزرگ ايرانی

2007-02-12T03:34:00.000-08:00

بهرام رادان هنرپیشه خوب سينمای ايران جايزه بهترین بازيگر مرد سال را در جشنواره فیلم فجر [به خاطر بازی در فيلم سنتوری ساخته مهرجوئی] دريافت داشته . وی علاوه بر اين که بازيگری قابل و تحسين برانگيزست، از فيزيک استثنائی - بدن ، قد، مو- برخوردارست، در عکس ديده می شود که به خاطر عوالم مودتی که بين او و نيما برقرارست، یکی از تی شرت های نیمانی را پوشيده است. و به نظر می رسد که اين درست است که نسل جوان ايرانی در همه جای عالم هم را می جويد، به جای آن که گپ و تاپ شاپ و فندی و هرمس بپوشد از طرح های همبازی و هموطن خود می پوشد. تا لابی ايرانی - فارسی در همه جهان شکل بگيرد. يک لابی غيرسياسی و کاملا فرهنگی و امروزی.

جدید مدیا

2007-02-11T17:56:00.000-08:00

برای خواندن یک مجله سالم و نمونه از یک روزنامه نگاری خوب جدید مدیا را ببنید. که در حوزه زبان فارسی فعال است . یعنی در تاجیکستان و ایران و افغان و البته در بخشی از پاکستان هم. و این همان حوزه ای است که زبان و دلمان در آن جا به هم پیوند می خورد.

سفرنامه - دو

2007-02-11T05:58:00.000-08:00

هنوز ساعت تن که با گذشتن از اقيانوس به هم می ريزد، تنظيم نيست که همراه نيما از در هتل بيرون زدم. تقريبا همه تدارکات ضدسرما بی اثرست و حريف پنج درجه زير صفر نيست. مگر گالری عکسی که از یازده سپتامبر همان جلوی هتل در نقطه صفر زمين برپا کرده اند. عکس هائی از فروافتادن برج ها و چند عکس شاهکار در آن. از جمله عکسی که یک زن مسلمان را با مقنعه سفیدی نشان می داد که اشک از چشمانش سرازير بود از غم کشته شدن اين همه انسان. گشتیم دنبال آن تکه بزرگ از نمای برج ها که ذوب شده و شکلی عجيب ساخته بود مانند چاقوئی رو به هوا. نبود . به گمانم برده اند که آن را مخکم کنند و به عنوان یادمانی در برابر ساختمان تازه ای که ساخته می شود بگذارند.

و بعد در وسط راکفلر سنتر منهاتان خيره شدم به تماشای محوطه ای که برای يخ بازی دختران [اسکینیگ] ساخته اند. با خودم گفتم جداسازی جنسیتی تا نیویورک هم رسيده است. اما ديدم بی توجه به تابلو چند تا پسر هم به رقص مشغولند.یک ساعتی گشت در خيابان های مرکزی منهتن با ساختمان هائی که هيچ کوششی برای زیبائی ظاهر آن ها نشده و از جمله پله های نکره فرار در نمای اصلی آن ديده می شود ، یاد سی و یک سال قبل را زنده کرد که در همين خيابان های ششم و هفتم از حقير بودن انسان نسبت به اين حجم از بناها نوشته بودم. نوشته بودم که هر چقدر در ساختمان های دو طبقه با کفترخانی در بالا سر آن انسان احساس مانوسی دارد اين جا به آدمی حقارت و نه غرور دست می دهد چون که ابعادش از حد تحمل دید و حس ما می گذرد.مگر در همین فيلم بابل نشان نداده بود دختر ژاپنی ناشنوا را که وسط آن آسمان خراش ها همنفسی می جست و نمی یافت.

اما با بچه های جوان ايرانی که چند ساعتی بعد به گفتگو نشستیم، دانستم که نسل امروز آن حال مرا ندارد.به آشنائی که به جفت و بست زندگی نيویورکی پیدا کرده ، به خصوص وقتی که در کار هنرست، نه نسبت به همسن و سال های آمريکائی خود و نه نسبت به حجم های بزرگ ساختمانی احساس کوچکی نمیکند.ساعتی را به گفتگو درباره سينما، هم سینمای ايران و هم سينمای جهان گذراندیم .

به عکسی که با نیما برداشته ام در مرکز راکفلر، وقتی نگاه کردم، نیما به همان سن و سال است که من بودم، دفعه قبل که به نيویورک آمدم. گشتم تا بدانم که اين ها بيشتر می دانند یا ما در آن زمان. و اين نسل با جهان آشناترست يا ما. به باورم تفاوتی بزرگ نرسيد جز اين که نسل امروز به طفيل اينترنت و گسترش رسانه ها و هم به همت خود، حجم دانسته هایش بیشترست. امکان مقایسه اش هم به همان نسبت . در نتيجه در درونش مدام طلبی می جوشد که پاسخش هم فراهم می شود.

سفرنامه -یک

2007-02-09T13:39:00.000-08:00

با خود قرار داشتم که از پنجشنبه گذشته که راهی آمریکا شدم ، هر روز در یادداشتی هر چند کوتاه سفرنامه ای بنویسم و گزارشی بدهم. این کار عملی نشد نخست به اين دليل که آمريکا
چنان که من باور داشتم در زمينه تکنولوژی اطلاعات پيشرفته نبود که بتوان چنان که در بخش هائی از اروپا هست، اينترنت را در سلول به سلول حرکات و رفتارهای جمعی اش ديد. دیگر آن که مرا وقت چنان نبود که بتوانم .

حالا قصد آن دارم که تکه تکه بنویسم بخش هائی از این دیدار هفت روزه را . وقتی وارد فرودگاه جی اف کندی در نيویورک شدم. سی و یک سال از آخرین باری می گذشت که گذارم بر اين جا افتاده بود. هنوز سی ساله نبودم و چه عجب اگر هر چه می گذشت خوش بود. اما آن چه تفاوت اساسی پذيرفته فرودگاهست نه من. فرودگاهی که در زمان خود انفجار شور و جشن و تکنولوژي و گرافيک بود. اما امروز مانند کارگاهی ست. سرد و بی روح. سربازخانه ای انگار. همه آن نمايه های شاد، تابلوها و مغازه ها، رستوران ها و فروشگاه ها به عقب رانده شده ، یعنی تک و توکی مانده و تازه همه مردم را به آن ها دسترسی نیست مگر مسافران. و مسافران هم به تعدادی نیستند که رونقی به این همه کسب بدهند، پس فرودگاه از آن همه همهمه خالی شده است. و این از برکت بن لادن است و یازده سپتامبر. که اثر دیگرش کاستن از خدمات هوائی است و شايد از همه مهم تر هيبت اين ماموران مسلح حاضر به يراقی است که آدمی را می ترساند. هيکل های غول پيکر با اسلحه هائی که نظيرش را ندیده ایم وحشت انگیزست. و آدمی را در صحنه ای از فيلم های علمی و تخيلی قرار می دهد.

از فرودگاه راهی منهتن شدیم . هتل بزرگ هیلتون ميلینیوم درست کنار برج های دوگانه تجارت جهانی،در انتظار ماست. همان برج هائی که ديگر نيستند. اتاقم در طبقه بیست و سوم است و در پنجره نقطه صفر نشسته است در حالی که شب و روز در آن پائين کارگران و لودر ها و جراثقال ها مشغول کارند تا عقب افتادگی را جبران کنند و تا بوش بر سرکارست برج ها را به جائی برسانند.

حالا اين عجيب ترين هتل دنياست و من که از آن بالا دارم نگاه می کنم به صحنه، انگار در هر ثانیه هزار بار آن لحظه در نظرم می نشیند. از اقیانوس گذشته ام و خوابزده ام اما تا چشم بر هم می گذارم در نظرم هواپیمائی می آید که دارد به برج نزديک می شود و عده ای در آن صلوات گویان - به این تصور که به تکليف شرعی خود عمل کرده اند - آماده شهادت و عده بيشتری وحشت زده و هزاران بی گناه، بی خبر راهی مرگ . تا چشمم هم می رفت انگار هواپیما راه می افتاد می آمد و به برج می خورد، نه يکی بلکه دو بار.

باز بلند می شوم و به آن پایین خیره می شوم. درجه حرارت سه درجه زير صفرست، مردم تک و توکی سر در گریبان از سرما می گریزند و من که درجه حرارت اتاق را افزون کرده ام در فکرم و در همان حال از فکس نیوز دارم به سخنان دو سناتور گوش می دهم که هی ایران ایران می گویند. با همان لحن که بعد از یازده سپتامبر افغانستان افغانستان گفتند و چندی بعد عراق عراق ... وقتی چشم بر هم می نهم انگار من هم در هواپیمایم. انگار کسی در گوشم صلوات خواند. فیلم و عکسی در نظرم می آید که انسان هائی را نشان می داد که از وحشت گرمای آتش خودشان را پرتاب کردند از فاصله سیصد متری و در هوا داشتند مانند مرغی شکسته بال چرخ می زدند. و زمين آن ها را به سوی خود می خواند. همین زمينی که الان از بالا می بینم که صدها تن در آن مشغول کارند.
این از شب اول

علم از تکیه رفت

2007-01-30T17:51:00.001-08:00

این بحث و گفتگوی ضد خرافی که امسال همزمان با عزاداری های محرم مطرح شده، خوش خبری است. با آن زياده روی ها در ماجرای مسجد جمکران و امام زمان قابل پيش بينی بود اين واکنش. به نظرم کمی دیر هم شده است. از قول کسانی که به چشم دیده اند شنيدم که در حلبی آبادهای حاشيه تهران که هر ماه يکی به آن ها اضافه می شود قمه زنی و زنجيرکشی و قفل آويزی بيداد می کند که دير نيست همين روزها روی صفحه یوتیوب بنشيند که اميدوارم چنان نشود. آن هم به زمانی که چند ميليون هندو در مراسم گردهم آئی مانند حج که در رودخانه مقدس گنگ دارند، صحنه های ديدنی و زيبا آفريدند. چه فيلم رنگين و شادی از اين حماسه عشق و شور و عرفان گرفته شده بود. از آن سو مراسم و دعاخوانی مسيحيان هم که ديده ايد، شرکت کنندگان هر چه زيباست به خود می آويزند و جشنواره رنگ و شور می شود. از آداب یهودیان خبر ندارم و ندیده ام. خيلی درونگرا هستند. اما به هر حال سوژه ای به دست دنيا نمی دهند.

پس به نظرم در سال حساسی که در دستور تبليغات غرب نشان دادن خون و خشونت مسلمانی قرار دارد تصميم به جلوگيری از خرافات و کارهای خشن درست و به جا بود. اما هر چه جست و جو کردم که بدانم دستور امسال جمع آوری علم ها و منع علم گردانی در دسته های مذهبی از چه روست، ندانستم.

به باورم هزار کارست که بايد جلویش را گرفت که علم گردانی آخر آن هاست. حالا چرا از اين جا شروع کرده اند که ناگزير شود نيروی انتظامی اعلام دارد که گرچه دستور رسيده اما پلیس امسال به طور جدی مانع این کار نمی شود تا سال آینده که به بررسی روايات بپردازند بعد [کمی خنده دار شد که نيروی انتظامی به بررسی روايات فقهی بپردازد، برای آن که معلومش شود که دستور عملی را بايد اجرا کند يا نه].

آخرين سالی که در بشقاب خود بودم، در سفری به ابيانه سراغ تکیه را گرفتم که سال ها پیش دیده بودم. می خواستم بدانم بر سر علم و کتل قديمی اش چه آمده است. دیدم عجبا به جاي علم يک جسم نکره آهنین در پشت نرده ها حبس است، مثلا نوشده علم قديمی که کناره های چرمی و مسی داشت و پرهای طاووس و مخمل دوزی. یادم هست علم ها را هر سال کدبانوها از ده بيست روز مانده به محرم تعميرمی کردند. فلزهایش را با سرکه و خاکستر می شستند و برق می انداختند، استادکاران هم پر طاووس ها و شاخک ها را راست و محکم می کردند. حالا علم ابيانه ساکن مجموعه مجموعه داری است یا ساکن موزه ای معتبرست لابد. چنان که چند سال پيش در همين تهران و در مشهد نمونه های جالبی دیدم. من که روزگاری شمایل و پرده جمع می کردم و کلکسیون خوبی داشتم که از دستم رفت، جهشی کردم که شايد يک علم بچگانه صد و پنجاه ساله ببخرم که همه لب گزيدند. یعنی خريد علم مقدس عاشورا.

این که علم چه وقت وارد فرهنگ تعزيه و عزاداری شيعه شده، از کی به پهلوانی هم در آمیخته، سئوال هائی است که بعضی بدان جواب داده اند اما هر زمان باشد، حالا بخشی از تاريخمان شده که بنا به قرائن قبل از صفویه هم معمول بوده، و با همین ريتم هر محله ای علمی داشته که پهلوانی آن را می کشيده . و در تقابل دو دسته و دو علم چه فشاری به پهلوانان آمده است. سال ها قبل پيرمرد عتيقه فروشی در بروکسل درباره يک جسم نقره ای اطلاعات غلطی به مشتريان تحويل می داد تا برايش گفتم جسمی که در دست دارد قلاب علم است و دور آن نوشته "ناد عليا مظهر عجايب..." و گوشه اش "فرمایش وکيل التجار" مشهود بود و تاريخی هم 1010 قمری اگر خطا نکنم. باز سال ها قبل قلاب پاگیر علم را که چیزی بود مانند لیوان فلزی که پشتش خط نوشته ای داشت دیدم از جنس نقره با نقش بند طلا، که کناره اش کنده شده بود "به فرمايش فرمانفرما". از خود پرسیدم یعنی که اين از سر علم مسجد شازده جدا مانده . همان علم که زمانی مدرس و مستوفی الممالک و صاحب اختيار و صولت الدوله قشقائی به دنبالش روان بودند و به پهلوانی که بلندش می کرد انعامی به نوشته مخبرالسطنه معقول عطا می فرمودند. اين علم ها گاه چنان سنگين بود که گاه سه پاگیر و قلاب بند داشت و بلند کردنش کار یک پهلوان نبود. معمولا ضمیمه شان کمربندی پهن از چرم گاومیش بود که روی آن هم نام واقف و حسينیه و اشعاری در سوک حسین نوشته شده بود، تا پهلوانانی که علم می کشيدند مانند وزنه برداران امروز، به کمر بندند. با همه اين ها هر گاه علم بزرگ را کسی بر کمر می بست و به راه می افتاد سه چهار پهلوان زورمند ديگر، دراطرافش می رفتند و ماشالله سر می دادند و هوای علم و پهلوان حامل را داشتند. گاه شنیده ام که علم کله می کرد – همان طور که فانوس های شمعدار گاه در آسمان تابستان تهران کله می کرد و شمع به فانوس می گرفت و شعله در آسمان پخش می شد – و تلوتلو می خورد. چون کشتی بی لنگر کج می شد و مج می شد، و پهلوان را با خود می برد و مردم صلوات می فرستادند و به جوانی حامل علم دعا می کردند. می گفتند دیده اند که علم کله کرده و کمر پهلوانی را شکسته است.

اين ها همه را گفتم تا بگويم که اين علم و کتل و اذنابش در فرهنگ شيدائی کودکی ما، و همه ما، جائی دارد خوش و خنک . به سال هائی که نه علما به حکومت رسیده بودند نه حکومت به علما، دست کم در ذهن و خیال ما، عاشورا به سياست آلوده نبود. حاج منصور در سوک علی اصغر عليه اصلاح طلبان شعار نمی داد و نشانی های خولی را برای سعيد حجاريان برنمی شمرد. نوحه خوانان مجالس هيات موتلفه وسط شام غريبان به مهندس موسوی و بهزاد نبوی تکه پرت نمی کردند.

و اين همه گفتم تا بپرسم ، از اين همه پيرایه که به دین و مذهب بسته شده چه شد که علم و علم کشی ناگهان مذموم شد.

از وقتی که رسم پهلوانی رفت . رستم از شاهنامه رفت، و به قول بهمن مفید ديگه هيچ عاشقی پیدا نمی شه، و به قول علی حاتمی پهلوانا همه تریاکی شده ن، از زمين پا شده افلاکی شده ن. علم ها خود به خود در گوشه بودند، چه بسا زنگ زده و جای خود به شاخه های مسی باسمه ای داده حالا که ديگر تکلیف معلوم است. ديگر سال هاست در روضه خانه سادات اخوی آن منبر هشت گوش نیست، که نيازمندان شب زيرش بيتوته می کردند و سادات با شال سبز، دم در قیطان سبز نمی بندند به مچ ها، به اميد شفائی طرفينی. از زمانی که اس ام اس کار اشارات نظر می کند و پیام رسان شده است، علم ها هم مثل علم تکيه ابيانه که ديدم مظلوم گردن کج کرده بود، ممنوع شدند. اما تا بخواهی ديگ، تا بخواهی زيرانداز، گيرم ديگر زيرانداز ها مانند مسجد جامع کرمان و مقبره شاه نعمت الله دست دوز و بی بی باف نيست و هر گوشه ای نشان از واقف صاحب نامی ندارد، بلکه از محل سوبسيد دولتی [ بگو درآمد حاصل از فروش نفت] خريداری شده اند، ماشینی ساخت تايوان. در چنين دنيائی البته که حاج معصوم با آن سه دانگ خسته نمی خواند و جایش را داده به حدادیان و کویتی پور. و خدا از سر تقصیرشان بگذرد که بوی خوش از گلاب قمصر گرفتند و به عطر شابدولعظیمی ساخت کراچی دادند. تسبيح های شاه مقصود زيتونی ساخت هند، از همان کارخانه که گردن بند برای اکسه سوار می سازد.

سال ها پيش در سفرنامه حج ناليده بودم از زايرانی که تا از مناسک غافل شدند ريختند روی سر صرافی ها و ساختمان سه طبقه شارل ژوردن جده را مانند آن که ملخ زده باشد خالی کردند. در آن گزارش به طعنه نوشته بودم . همه چيز را بردند از حوله نماز با مارک ژیونشی تا داروی قوه باء از شانل. کمر بند عفت ساخت مارک لوهان و ... اين مال سی سال قبل بود. حالا بيا و چمدان ها بنگر و آن ها که سالی یک بار تمتع را لازم می دانند و بیست و پنج سال است خسته نمی شوند از کلاه گذاشتن سر خدا با پول و بودجه بيت المال.

بس کنم و سخن آخر اين که اگر روزی در خيابان دیدی که عده ای راه افتاده اند که بابا شام غريبان خودمان، کربلای خودمان، عاشورای خودمان، محرم خودمان را می خواهیم. تعجبی ندارد. اما هنوز من آن وسط می پرسم گناه علم چه بود. با اين همه شاخ که برای عاشورا تراشيده اند.

بابل، سخت است دیدنش

2007-01-26T03:37:00.000-08:00

دیشب رفته بودم بابل، فيلمی که باید می دیدم. سه قصه جدا از هم که به نخ نازکی به هم پیوسته می شود. نخی که فقط کارگردان مطلع است و حتی هنرپیشه های سه اپيزود [چهار جامعه و چهار تفکر] همدیگر را نمی بینند. از ديدن اين همه تفاوت در فرهنگ هاست که قصه به برج بابل تنها می زند که حرف خود را گفته باشد. این همه از هم بیگانه و اين همه گرفتاری هاشان شبیه به هم .

قصه اول در مراکش می گذرد، شکارچی فقير تفنگی برای بزداری می برد که دوست دارد بچه اش موقع بزچرانی بتواند از خود دفاع کند. در تمرين است که بچه ها تیری به سوی اتوبوسی رها می کنند که توريست های اروپائی و آمريکائی را می برد.

قصه دوم در ژاپن می گذرد. دختر جوانی ساکن طبقه صد و چند آسمان خراشی که لال و گنگ است و. مادرش در اثر افسردگی خودکشی کرده، می خواهد زندگی را در آغوشی پیدا کند کسی حاضر نیست. بدن خود را عرضه می کند اما کسی نیست. حتی مامور پلیس. سرانجام در همان اوج هزاران پائی برهنه در آغوش پدر می رود.

قصه سوم در کاليفرنياست. دايه ای مکزيکی دارد از بچه های کسی نگهداری می کند که خود به عنوان جهانگرد در مراکش است [سوار همان اتوبوس] و چون آقا غيبت می کند، زن هم قرارست برای عروسی پسرش به روستائی در مکزيک برود، بچه ها را هم می برد.

صحنه چهارم مکزيک است. با فقری شبیه به مراکش اما فرهنگ آمريکا تنه زده. بعد از آن عروسی که شباهت زيادی از قضا به عروسی های جامعه شهری ايران و شهرستان های ايتاليا و يونان داشت اما در مکزيک، جمع در بازگشت گير پلیس مرزی آمريکا می افتند که زبان نمی فهمد.

نخ تسبيح قصه تفنگی است که آن ژاپنی، پدر دخترک زمانی به ابراهيم حسن داده همان تفنگ اين خانواده کوچک را اول رسوا کرد و بعد به هم ريخت. و مضمون مشترک سکس که در هر چهار سوی برج بابل وجود دارد اما در هر کدام شکلی دارد و از محیط اثر می پذیرد.

در حقيقت قهرمانان اين سه قصه که از چهار جای زمين بودند، از توکیو به روستای مراکش، از آن جا به روستائی در مرز آمريکا و مکزيک.
علاوه بر براد پیت [پدر بچه ها و جهانگرد آمریکائی] و کيت بلانشت که نقش مقابل وی را بازی کرد و هر دو کوتاه و حسی و فوق العاده بودند و تا به حال تحسين هم شده اند. هنرپیشگان دوم هم که گارسیا برنر و کوجی یاکوشو باشند کم از آن دو نداشتند.

ایناریتو کارگردان که قبلا سقوط و 21 گرم را از او دیدیم و آشکار شد که حرف و سختی دیگرست در سینما با این فیلم خود را در نقطه ای دیگر نشانده.گروهی فیلم دو ساعته و نیمه را افتضاح خوانده اند[ دیشب در سینماهم جوانی با صدا نیمه فیلم سالن را ترک کرد در حالی که فریاد می زد اشغال] و عده ای هم به شدت تحسینش کرده اند
اينقدر بود که در سالن سینمای محلی، با ساخت فیلم که در لحظاتی فیلم مستند می نمود، هر کس نشسته بود به گمانم تکان خورده بود. زن جوانی بغل دست من هی آب می خورد و صدای گذر آب از گلویش در سکوت سینما می پیچید. اما گویا از زندگی در دنیائی اينچنین آتش گرفته بود.

خرسندی آپ

2007-01-24T02:57:00.000-08:00

رفته بودم استندآپ کمدی هادی یا به قول خودش خرسند آپ کمدی. چه شب خوشی گذشت . هم به نکته های شيرین که گفت و حاشيه های عالمانه که بر رفتار اجتماعی ما ایرانیان زد، هم به خوشی و شادمانی جمعی چند صد نفره در تالار اصلی دانشگاه لندن [سوآز] که به توضیح هادی موافقتش با برگزاری اين جلسه باعث شد که بهای ورودی کمتر از همیشه شود. اما به باورم این تعداد از جمعیت حاضر ورودی هر چه بود نمی گذشتند.

من در این چهار سال که به لندن اندرم، جز يک بار که در سفر بودم همواره استندآپ کمدی های هادی را رفته و دیده ام . و در جريان سير اين برنامه ها هستم. به باورم مدام دارد جاافتاده تر و به ذات اين نوع برنامه ها نزديک تر می شود.

برنامه دوشنبه متنوع ترينی بود که دیدم. هم در لحظه شورانگیزی حاضران را سورپريز کرد و راه داد و پرويز صیاد وارد صحنه شد. او را بیست و هشت سال است از نزدیک ندیده ام اما در جريانم که چه می کند و چه نظراتی دارد و چه می نویسد.صیاد یکی از استعدادهای مسلم حرفه نمایش است تئاتر و سینما و من از دور شاهد نزديک پنجاه سال تلاش مستمر وی بوده ام. رابرت حسین ایران است اما ما فرانسه قدردان نیستیم . باری با آمدن صیاد در نقش صمد آقا شوق جمعیت به فریاد کشید. تنوع دیگر برنامه حضور شاپی خرسندی بود. دختر موفق استندآپ کمدی در بريتانيا . که تازه ازدواج کرده و شوهر مربوطه هم به شو پدر زن مربوطه که هادی باشد وارد شد.

هادی وعده داد که برنامه ای مفصل از کمدی برای نوروز تدارک بیند. در این برنامه کمترين سهم را به مسائل سیاسی داده بود. به باورم این از زیرکی اوست که می داند به محض گفتن از سیاست به تنوعی که در نظرات سیاسی حاضران هست . تقسیم می شوند. چنان که با شوخی کمرنگی که هادی با پادشاه سابق و آسوده بخواب کوروش او کرد، شنیدم که کسی از اطراف خوشش نیامد.

نمی گذارد

2007-01-24T02:53:00.000-08:00

سخنگوی دولت به زبانی محترمانه از این که مجمع تشخيص مصلحت نظام جلسه ای برای بررسی اصل 44 برپا داشته دلخوری نموده و از این که دستگاه "غيراجرائی" در امور دخالت می کند گله کرده و در ضمن خواسته که اجازه بدهند هر بخش [یعنی دولت] کار خودش را بکند.

اين در حالی است که می گویند هرگز شرايط کشور در 28 سال گذشته به اين بدی نبوده است.

یادم به داستان اخوی افتاد که از بچگی شيطان بود. به قول ايرج میرزا هر چه می داد لله لج می کرد دهنش را به همه کج می کرد. سعيد ذوق فنی داشت و هر چه را می ديد می گشود و خراب می کرد اگر راديو بود يا ساعت مچی پدر، قبله نمای مادر بزرگ. طرفه این که شيطانک تحمل دخالت ديگران را هم نداشت. روزی داشت تسبيح جانماز خانمی که نقش دایه اش را داشت می گشود آن هم با چه زحمتی. از دستش گرفته بودند فغان می کرد. حمیرا به مادر گفت دارد پاره اش می کند خرابش می کند. سعيد شنيد در همان فغان و گريه زورکی [معنای خراب را نمی دانست هنوز لابد] می گفت می خوام خرابش کنم نمیذاره.

دشت و مجنون

2007-01-21T03:47:00.000-08:00

دوست شاعر و روزنامه نگار من محمد معلم ، گرفتار کسالتی است که بيش از يک سال است با آن دست و پنجه نرم می کند و اينک به خانه آمده از بيمارستان . گرچه او در کوی نويسندگان است و در جمع محبانش، و همکاران و دوستانی که همسايگان وی هستند، و از عبادتش دريغ ندارند، اما اين جای خالی مرا پر نمی کند که یادگاران خوش از معلم دارم در سر.

اين دامغانی مرد که دل شاعر دارد و حتی وقتی گزارش های جدی روزنامه ای می نوشت هم لایش دل پیچیده بود، بی صدا و بی جنجال، بی ادعا و بی بلندپروازی چهل سالی است که به اين حرفه مشغول بوده است.

علاوه بر همه خدمت ها که کرده در طول عمر حرفه ای. علت دیگری هم دارد که معلم از عیادت دوستان بهره ورست. در همه ساليان که او را می شناسم در موقع گرفتاری، در زمان ضرورت همدل با ياران، به عیادت و همسخنی و صبوری بوده است. اين از جمله مشخصات اوست. همگان روزهائی او را در روزهای درد و گرفتاری همراه و همدم خود ديده اند. افسوس که ندارم همراه شعری را که ساليان سال قبل همراه با نصرت الله نوح شاعر خوب ساخته بوديم درباره کوی نشينان، با اشاره به زنده ياد خسرو شاهانی. به نظرم حالا ديگر کار بزرگواری مانند دکتر مجابی است که بين همه کارهای خوب که می کند "کوی نامه" ای بنویسد. ای عجب که در آن ماجرای اتوبوس و ارمنستان هم ما وظيفه سردبیری "سفرنامه مولمه نزول به ارمنستان" را به حضرتشان سپرده بوديم. و به نظرم محمد معلم هم بايد کمک کند که هم حافظه خوب دارد و هم اطلاعات کافی، چون که غمخوار دوست و آشنا، همکار و همسايه بوده است.

آيا حالا که معلم در بستر بيماری خفته و همسر دردکشيده و مينا دختر نازنينش بر بالين وی هستند جای آن نبود که من هم باشم . اين را از خود می پرسم. و پاسخی هم نيست.

پس در يادها و خاطره های خوش غرق می شوم. یادش به خیر خسرو شاهانی که مشهدی بود اما همیشه معلم را همشهری می خواند، و نوح شيطنت می کرد و می پرسید محمد مگر همشهری است خسرو ... و جواب یک سان همیشه: مودونوم [یعنی می دانم] اما مو يک معلم در مشهد داشتيم که اسمش معلم بود... و ما به رهبری نوح، قيافه بی اطلاع می گرفتیم که معنايش اين بود که خب چه دخلی دارد، می گفت تو که نومودونی چکارت به اين کارا. معلم خودش مودونه .

محمد خودش خوب ساخته است:
کس نداند که در اين دشت به ما چون بگذشت
واي بر آن که از اين دشت پر از خون بگذشت

در قديم الايام من اين مصرح آخر او را کرده بودم وای بر آن که از اين دشت چو مجنون بگذشت. اما حق با او بود که "مجنون" را ذخيره کرد برای بيت های بعدی.

حالا محمد معلم ما که در دشت است و باشد که سال ها در دشت بماند گيرم ديگر مجنونی از وی بر نمی آید. چنان که از همه ما.

آرت بوخوالد طنزنویس

2007-01-19T12:38:00.000-08:00

مدت ها بود که از يادش برده بودم، آرت بوخوالد را که به دوران جوانی ما مظهر طنز بود و در عمرم کسی به بامزگی وی ندیده ام. تا امروز که خبر شدم درگذشت. به یادش دارم علاوه بر نوشته های وی که سال های سال آن را جمع کردم و در پوشه ای گذاشته ام که حالا در پستو خانه ای در تهران می پوسد، از یک روز در پائیز سال 1971 که با مهدی آزرمی در واشنگتن با وی ناهار خوردم. و هرگز ظرف سه چهارساعت این همه نخندیده بودم. تقريبا می توان گفت که لحظه ای از گفتن نایستاد و نمی دانم کی ناهار خورد.من و مهدی هم ریسه پر شده بودم. جلسه مان وقتی تمام شد که راننده ای از روزنامه واشنگتن پست آمد دنبالش. و بوخوالد گفت اين راننده نعش کش است و هر روز مرا می برد به قبرستان و من فرار می کنم و باز فردا می آید. و بلند شد و رفت.

در اين فاصله گاهی در ضبط صوت جیبی کوچکی که داشت جملاتی می گفت . و خودش اصرار داشت که چون پول ندارد که منشی بخرد و منشی روزنامه هم رفته بغل سردبير که همسرش در مسافرت است پس بايد کار منشی را به اين دستگاه سپرده و بعد هم اضافه می کرد که دستگاه گاهی اوقات از منشی بهتره چون که وقتی حرفی در گوشش می گوئی فردا همه منشی ها و ماشين نویس های روزنامه با خبر نمی شوند.
ديروز که مرده است آرت بوخوالد ۸۱ ساله بود. از همان جوانی که در پاریس به روزنامه واشنگتن پست پیوست مشهور و پولدار شد. باز در همين باره گفت آدم ديوانه کسی است که وقتی اروپا را هيتلر ویران کرده و نه برق دارد و نه گرما، در اروپا زندگی کند و بعد که با کمک آمريکائی ها اروپا ساخته شد بلند شد برود به آمريکا تا بفهمد که آمريکائی ها چرا از غدای خودشان زده اند و به کسانی داده اند که هر روز صبح تا به آن ها فحش ندهند روزشان روز نمی شود.

یک بار برنده جايزه پوليتزر شد و به آرزویش که داشتن جايزه نوبل و اسکار بود نرسيد چون خودش بعد از آن که کی سینجر و له دوک تو، یا عرفات و رابين جايزه صلح نوبل گرفتند نوشت تا امروز آرزو داشتم که جايزه نوبل را ببرم ولی حالا فهمیدم که غيرممکن است چون جايزه ادبيات را به من نمی دهند و مخصوص کسانی است که به آمريکا فحش می دهند . من این کار را فقط روزی دو ساعت می کنم که مقاله روزانه ام را می نویسم. جايزه صلح هم به من نمی دهند چون هرگز در عمرم جنگی راه نینداخته ام جز یک بار که بین دخترم و مادر شوهرش چنان دعوائی راه انداختم اما چون در خانه خودم بود همه ويترين های خودم شکست و کتابخانه رو سرم افتاد و معلوم شد در اين کار استعدادی ندارم. برای جايزه اسکار هم بوخوالد معتقد بود که آدم یا باید کج حرف بزند و یا سرطان پروستات داشته باشد.
نوشته اند که سال گذشته که به علت برداشتن کبدش در بیمارستان بستری بود، ولی از دو ماه قبل وقتی فهمید کارش درست شدنی نیست اعلام داشت که بهتر می داند در خانه باشد و از بیمارستان رفت و هر روز عده ای به دیدارش رفتند و گفت و خندید. سیاسی ترین روزنامه نگار جهان در دهه هفتاد بود و هرگز کسی به اندازه وی درباره جنگ ویت نام ننوشت و آن را مسخره نکرد و در عین حال طنزش گاهی ضرب المثل شده و آدم های خیلی مهم به کارش می برند.

آن چه درباره واترگیت و نیکسون نوشته بود بعد از استعفای نیکسون یک کتاب پرفروش شد که میلیون ها نسخه از آن به فروش رفت. تنها طنز نویسی بود در کشوری مانند آمریکا که آدم ها به سادگی سخن از هم شکایت می کنند و غرامت می خواهند که کسی از وی شکایت نکرد. مگر یک بار پینوشه دیکتاتور شیلی که هفته بعد بوخوالد در قالب طنز وی تهدید کرد که کتابی درباره اش منتشر می کند و به اسپانیولی رایگان در امریکای لاتین منتشر می کند. فردایش اعلام شد که پینوشه گفته است من شوخی کردم و وکیل هایم جدی گرفتند.

پس مردی که سال ها دنیائی را خنداند و با عینک گرد و سیگار برگ و دهان گشادش مشهود بود به تاریخ روزنامه نگاری پیوست. در حالی که عنوان آخرين کتابش بود هنوز برای خداحافظی خیلی زودست.

از بوسنی بی موبایل

2007-01-16T18:06:00.000-08:00

به عادت مالوف، مثل پنج روز ديگر هفته، نشسته بودم در استارباکس محله مان، قهوه ای را مزه مزه می کردم و دو روزنامه ای را که روزانه می خرم داشتم می خواندم که صدائی حواسم را برید. متعلق به دخترکی بود ده دوازده ساله و همراه او خواهرش دو سالی بزرگ تر. با ایما و اشاره کمک خواست، رو در هم کشيدم کاغذی را گذاشت روی میز. رويش نوشته شده بود در بوسنی همه خانواده ام کشته شده اند. نتوانستم مقاومت کنم و همان طور که سرم در روزنامه بود سکه ای در دستش گذاشتم. نگاهی در چشمانش کردم دروغگو نبود دخترک معصوم. اما حس کردم که برای برداشتن کاغذش از روی میز کوچک جلو من دو باری دستش حرکت کرد، حرکت اضافی.دوباره سرم رفت توی روزنامه و خيالم را برده بود به بوسنی و کشتار صرب ها. ناگهان فکری در سرم گذشت و نگاه کردم و دیدم اسفا که درست بود فکرم. موبايلم روی میز نبود. آن دو هم غيب شده بودند. منتظر تلفنی بودم و اين کمی دلخورم کرد. اما شروع کردم به منظم کردن فکر. پسرکی که هر روز کاپوچینوئی به دستم می دهد معتقد بود به پلیس بگویم و از طریق دوربين هائی که همه جا هست پیدایشان می کنند. با خودم گفت حالا پیدا شد. چکار می توانیم کرد، بنده و اسکاتلند يارد. گذشتم . از اتفاق درست رویروی استارباکس یکی از این دکان ها هست که همه جا پرند و موبایل می فروشند رفتم و گزارش کردم و او تلفن کرد و به فاصله دو دقیقه گفت که سیم کارتم قطع شد. یعنی حالا کسی نمی تواند از آن با جاهای دور صحبت کند و سر ماه صورت حسابش را برای من آورند. بعد هم گفت همين الان سیم کارت دیگری درست می کند. که کرد. دستگاه تلفنم هم بیمه بود. پس دستگاهی نو هم صاحب شدم. همه اش شد پنج دقیقه.

اما حالا باید دوازده ساعت صبر کنم که تلفن نو شارژ شود. و ببینم شماره تلفن ها و بقیه اطلاعاتی که در آن گوشی داشتم آيا در سیم کارت ثبت است و باز می گردد یا نه. همیشه هم خدمات به این سرعت و راحتی نیست و گاهی هم گیر فراوان دارد اما امروز نداشت و کمتر از نیم ساعت تمام شد.

حالا فرصت دارم که به چشمانش فکر کنم و به دست کوچکی که به نظرم حرفه ای نبود برای همین می ترسید که دراز شود و به بهانه برداشت کاغذش تلفن مرا هم بردارد. به نظرم تا از صحنه بگریزند دل های هر دوتاشان تاپ تاپ لرزیده است. مثل خودمان وقتی کاری دزدکی می کرديم در بچکی. گیرم ما چون جنگ نشده و کسانی ایل و تبارمان را نکشته بودند کارهای دزدکی مان دزدی واقعی نبود. کلوچه بود و یا شربت البالو که برای میهمان گذاشته می شد در پاشیر.

یادم آمد به يک زن جوان اهل بوسنی "نسا از سارایوو" که داستان زندگی اش را در فیلم نیمه مستندی گفته و پارسال دیدم و تا چند روزی خوابم نمی برد.

تا به اين جا رسیدم عصبانی شدم از دست خودم. این تفرعن چه بود که سر از روزنامه برنداشتم تا دل به قصه آن ها بسپارم که اگر کرده بودم آن دو تا بچه معصوم فرصت و جرات نمی کردند که چنان کاری کنند. اين ژست دانشمند غرق در روزنامه چه بود که مانعم شد به خواندن نامه شان رغبت نشان دهم. خب در آن صورت آن ها هم با آن عجله و لابد دوان دوان نگریخته بودند. تازه افشين می گويد موبايل را حداکثر اين که ازشان پنج پاوند بخرند. حالا ديگر کسی جلودار سئوالات مقدر نیست که دارم از خودم می پرسم. اين ها شب کجا می خوابند. کدام مافیا آن ها را از راه های قاچاق به اين جزيره آورده و بعد با اينان چه می کند. مدام می نویسند از فراوانی فاحشه های اهل اروپای شرقی که باندهائی آن ها را می آورند و معتادشان می کنند و تن و جانشان را می فروشند.
لابد اين دو تا بچه معصوم در صف انتظار قرار دارند تا به رشد برسند. در اين فاصله دست گرمی گاهی هم موبایل مثل منی را بر می دارند. از هر جنگ کشتاری همین باقی ماند. دیروز در بوسنی بود و امروز در عراق. دیروز صرب های پروتستان با بوسنیائی های مسلمان و کروات های کاتولیک درگیر بودند. یا مثل لبنان دعوا بین دروزی و شیعه و مارونی ... ای وای . راست گفته است ویل دورانت که جنگ های مذهبی را که از تاریخ تمدن بگیری چیز زیادی برایش نمی ماند. به ويژه تا قرن نوزدهم . پس عجب نیست اگر نوشته اند که باز هم نومحافظه کاران قرعه خود در سبد جدال های سنی و شیعه نهاده اند. خبر اول روزنامه از قضا بود کشته شدن نود نفر در انفجار بمب در محله شیعه نشین بغداد. بس کنم این حکایت درد و جنون را.

آخرين سلطان

2007-01-14T19:16:00.000-08:00

فیلم آخرين سلطان اسکاتلند برایم چیزی بیش از سینما بود. گرچه سینما چیز کوچکی نیست. انگار روی دیگر سکه ای بود که برتولوچی در خیال بافان نشانمان داد. دهه شصت را. دهه آرمان خواهی را. دهه شکستن سنت ها و بندها را. در آن جا سخن از زيبائی شکستن بود و آرمان ها، در اين جا مک دونالد اين بچه اسکاتلندی يک قصه واقعی را برداشت [مگر خیال بافان نمی توانست واقعی باشد] و رفته به بخش ديگر ماجرا. به خون به فاجعه، به جنون ، به ديکتاتوری. به ايدی امين. برتولوچی خودش از آن هاست که نسل دهه شصت هستند. اما اين مک دونالد جوان است و به نظرم داغ دهه شصت بر دل ندارد اما خوب ساخته اين ديکتاتور را. ساده دلی و خون آشامی را. در همان سال هائی که ايدی امین بود خواستم فیلمی از وی تهيه کنم و تا نزديکی هايش هم رفتم . سفارش نامه ای هم داشتم . سفارتش در قاهره هم کمکم کرد. اما نشد. گرچه همان کار را دو فرانسوی کردند و فيلمشان شاهکار شد دیدی بابا. که به تمساح ها فرمان می داد دهانشان را باز کنند. سربازان خود را به بالای تپه ای فرستاد و با بی سیم دستور فتح داد و چون سربازان به بالای کوه رسیدند به سبک بچه ها فریاد زد برنده شدم من همیشه برنده ام.
ديکتاتورها موجودات رقت آوری هستند. مگر صدام نبود. مگر هیتلر نبود. وقتی فيلم آخرين روزهایش را می دیدی . کاملا پیداست از چه می گوئی.من حتی در کنار اردوگاه آدم سوزی آشویتش هم به دلم افتاد که هیتلر موجود رقت آوری است. کینه اش از فرط رقت آوری است. خشونتش هم . همین حس را به اين ایدی امین مضحک هم داشتم.
هر کس به هر وسيله ای که در دست دارد، وقتی سعی می کند که انسان ها ديکتاتورها را خوبتر ببینند به نظرم کار بزرگی می کند. کار مهم ما بايد همين باشد. بايد انسان را در برابر واقعیتی که ممکن است اتفاق بیفتد قرار بدهیم. باید کاری کنیم که اگر همه جامعه ای جمع شوند و بخواهند. فریاد التماس بزنند که دیکتاتور شو، کسی داوطلب نباشد. کسی آماده این فداکاری نباشد. و این از هنر برمی آید.

نسنجیده گفتن

2007-01-13T11:10:00.000-08:00

"وقتی فکر نکرده حرف می زند، بی اختيار همان را می گوید که فکر اوست. اما وقتی پيش از سخن گفتن آن را می سنجد و سبک و سنگين می کند، ديگر نظر او نیست بلکه با مصلحت ها فيلتر شده است".
حالا از شما می پرسم آيا جمله ای که نوشتم مثبت است يا منفی. وقتی اين جمله را درباره کسی بگويم از او تعريف کرده ام یا ذمش گفته ام.
اول آن که اين جمله گرچه روزگاری در وصف خانم مارگارت تاچر گفته شده می توان گفت وصف همه آدم های روزگارست. همه وقتی نسجيده حرف می زنند، حرف دلشان و فکر واقعی شان را می گویند.
دوم اين که اين جمله اگر در وصف معشوق آدمی گفته شود مثبت است، حتما مثبت. وصف خوبی است از او. اما اگر درباره يک دولتمرد گفته شود هيچ حسنی ندارد. دولتمردی که نسجيده حرف بزند منافعی را که بايد حفظ کند به باد می دهد.

بهزاد و نیما و رادان

2007-01-09T07:12:00.000-08:00

آقا بهزاد مطلبی نوشته در وب لاگ بی بی سی هفت درباره نیما و آقای بهرام رادان که از چهره های خوب سینمای ایران است. جالب آمد به نظرم